ons land - focus

 

De Frankische Periode - De Merovingers
Hoe leefden de eerste Franken?
De Bekering van Vlaanderen (500-751)
De Frankische Periode - De Karolingers
De Karolingen in de Nederlanden
De Bekering van Vlaanderen (751-987)
Karel De Grote
De schok van nieuwe invasies
"Van de Noormannen, verlos ons Heer"
Boudewijn met de Ijzeren Arm
schaakt Judith
Home
           
banner
Karel de Grote

Diplomatie en contacten - Christelijke koninkrijken en heidense heersers

Standbeeld van Koning Alfonso II van Asturië te Oviedo. Karel de Grote onderhield goede betrekkingen met deze koning.

Standbeeld van Koning Alfonso II van Asturië te Oviedo. Karel de Grote onderhield goede betrekkingen met deze koning.

De expansiedrang die het Frankische rijk ten tijde van Karel tentoonspreidde en waardoor het op gelijke hoogte als de 'grootmachten' van die tijd werd gesteld, ging steeds meer gepaard met een diplomatieke omgeving, die de koning der Franken betrok in een netwerk van internationale relaties. Europa krijgt inspraak in de toenmalige 'wereldpolitiek'. Einhard weet daarover te vertellen: Karel vergrootte ook de roem van zijn rijk door vriendschap met bepaalde koningen en volkeren. (E. hfst. 16) De biograaf noemt de koning van Asturië (en Galicië) en koning Alfonso II, bijgenaamd 'de Kuise'. Laatstgenoemde zocht aansluiting bij de Franken en gebruikte de Spaanse Mark, die toen vorm kreeg als tegengewicht voor de islamitische stadhouders in het dal van de Ebro. Vanaf het noorden van Spanje zou later langzaam maar zeker de Reconquista van al-Andalus (Andalusië) volgen.

Ook de koningen der Schotten, waarmee de kleinere Ierse vorsten zijn bedoeld, hadden volgens Einhard goede banden met Karel, maar verder is daar niets over bekend. Over de invloed van de Ierse kerk en haar missionarissen op het continent, op het kloosterleven en het onderwijs, zijn we beter ingelicht.

Sint-Kiliaan was een Ierse priester (ca. 640 - 689) die bisschop van Würzberg werd. Hier op de foto een standbeeld in de Neumünster-Kirche te Würzberg te samen met Colonan en Totnan. Deze drie zijn de schutspatronen van de Franken.

Sint-Kiliaan was een Ierse priester (ca. 640 - 689) die bisschop van Würzberg werd. Hier op de foto een standbeeld in de Neumünster-Kirche te Würzberg te samen met Colonan en Totnan. Deze drie zijn de schutspatronen van de Franken.

Denken we maar aan de heilige Kiliaan, bisschop van Würzburg en zijn gevolg, die de voorlopers van de Angelsaksische missionering op het vasteland waren. Of ook nog aan de heilige Columbianus, die vooral in Corbie in de buurt van Amiens zijn stempel drukte op het geestelijke leven. In de tijd van Karel zijn dichters, filosofen en geleerden die hun kennis meebrengen naar het vasteland, met Hibernicus Exul op kop. De culturele verwevenheid met Engeland kende zijn hoogtepunt vanaf de jaren 780, vooral door de activiteiten van Alcuinus, Karels mentor, in de 'paleisschool' in Aken. Zijn talloze geschriften over de bijbel, sinds 796 als abt van Tours, en vooral zijn brieven naar de koningen (en andere tijdgenoten) geven ons een wezenlijk beeld van de gebeurtenissen en de tijdsgeest van toen. De diplomatieke betrekkingen met Groot-Brittannië werden steviger uitgebouwd, vooral met het koninkrijk Mercië en Northumberland. Voor een van de omstreden koningen van Northumberland ging Karel in 808 diplomatiek in het offensief, een actie waar uiteindelijk de paus van Rome voordeel uit haalde.

Kaart van de Britse Koninkrijken in de 8e eeuw. Karel de Grote onderhield eerst goede betrekkingen met Koning Offa van Mercië. Deze goede betrekkingen werden echter teniet gedaan na de weigering van Karel om zijn oudste zoon bij Hildegard te laten trouwen met een dochter van Offa. Dit incident mondde uit in een handelsoorlog met Mercië die echter niet lang duurde.

Kaart van de Britse Koninkrijken in de 8e eeuw. Karel de Grote onderhield eerst goede betrekkingen met Koning Offa van Mercië. Deze goede betrekkingen werden echter teniet gedaan na de weigering van Karel om zijn oudste zoon bij Hildegard te laten trouwen met een dochter van Offa. Dit incident mondde uit in een handelsoorlog met Mercië die echter niet lang duurde.

Met koning Offa van Mercië werden in 790 zelfs plannen gesmeed om Karel, de oudste zoon van Karel bij Hildegard, met een dochter van Offa te laten trouwen. Maar dat ging niet door omdat de Frankische koning er niet mee instemde, wat dan weer tot een handelsoorlog leidde in de vorm van een embargo van Engelse goederen in de Vlaamse havens. Maar de vijandschap duurde niet lang. Mercië sloot zich kort na 793 al aan bij de munthervorming van Karel, een duidelijk teken dat de winstgevende contacten tussen het continent en Scandinavië, maar vooral met Groot-Brittannië, weer werden opgenomen en waardoor de handel in goederen werd gestimuleerd. Een indicatie voor dit handelsverkeer is de klacht die Karel aan Offa richtte over de Engelse handelaars die zich als pelgrim verkleedden om in de Atlantische havens aan de tol te ontsnappen. Recente studies gaan er zelfs van uit dat Karel bereid was de Engelse koning te helpen bij de aanschaf en het transport van 'zwarte stenen' - dat zijn antieke spolia uit het zeer zeldzame zwarte porfier (graniet) uit de Mons Porphyrites in Egypte. Karel heeft in de paltskapel in Aken zelf twee zuilen uit dit gesteente laten inplanten.

Kaart van Scandinavië met vermelding van de plaatsen die reeds bestonden in het Vikingtijdperk (8e - 11e eeuw).

Kaart van Scandinavië met vermelding van de plaatsen die reeds bestonden in het Vikingtijdperk (8e - 11e eeuw).

Wat Scandinavië betreft waren er zowel militaire als diplomatieke contacten, die eerder als een voorzichtig aftasten konden worden beschouwd. Pas in de tijd van Lodewijk de Vrome ontstonden er nauwere banden door de uitbouw van handelswegen langs Haithabu aan de Schlei tot in het Zweedse Birka. Karel had in het begin van de negende eeuw een bufferzone gecreëerd in het gebied waar tot dan toe de Saksische Transalbingen - uit de regio tussen Elbe en Eider - hadden gewoond en waar hij nu zijn Slavische bondgenoten, de Obotriten liet wonen. In deze bufferzone mochten ze zelfs de heidense religie blijven belijden. Na 808 zag hij zich echter gedwongen om op de agressieve politiek van koning Godofrid te reageren en aan de andere kant van de Elbe grensversterkingen aan te leggen, bijvoorbeeld Esesfeldt-Itzehoe, en er troepen te concentreren. De Denen van hun kant versterkten het 'Danrik', een versperring van aarden wallen en palissades tussen de Schlei en de Treene resp. de Eider. Na de dood van Godofrid knoopten zijn verdeelde opvolgers vredesonderhandelingen aan met de Franken. In de schaduw van deze contacten bereidden de 'Noormannen' met hun snelle schepen zich al voor op oncontroleerbare invallen, waartegen Karel zich voortdurend met versterkingen op de kusten probeerde te beschermen, tevergeefs zoals we al weten.

Kaart van het Karolingische Rijk met rechtsbovenaan de Elbe als grens tussen het Frankische Rijk en de Slavische Volkeren.

Kaart van het Karolingische Rijk met rechtsbovenaan de Elbe als grens tussen het Frankische Rijk en de Slavische volkeren.

De Elbe bleef verder bestaan als 'natte grens' met de Slavische volkeren, de Obotriten, de Welzen, de Redariërs, de Hevellers en de Sorben, wat echter onderlinge contacten en bondgenootschappen tussen de stammen geenszins uitsloot. Landwinning en missionering boven de lijn Elbe-Saale stonden niet op de agenda van de koning. Dat geldt ook voor Bohemen, hoewel Karel twee veldtochten in die richting ondernam. Het Karolingische rijk en de christelijke oecumene hielden op bij de oostelijke rivieren en bergketens. De toonzetting van de bronnen over de heidense volkeren is meestal gedistantieerd, zeker niet agressief. Een listige verzoeningspolitiek was tekenend voor deze 'oostelijke' relatie.