ons land - focus

 

De Vroege Middeleeuwen
Het H. Roomse Rijk van de Duitse Natie
Ontstaan en bloei van de vorstendommen (Vlaanderen en Brabant)
De Kruistochten
Godfried van Leuven wordt hertog van Neder-Lotharingen
Nieuwpoort krijgt zijn stadsrecht
De Vlamingen winnen de
Guldensporenslag
De hertogen van Brabant bezweren de Blijde Inkomst
Ontstaan en bloei van de vorstendommen (Henegouwen en Luik)
Limburg in de Middeleeuwen
Limburgse middeleeuwse steden
Home
           
banner
De Kruisvaarders behalen een overwinning tegen de Islamieten.

De Middeleeuwen - De Kruistochten - De Tweede, Derde en Vierde Kruistocht

De nieuwe staatjes van de kruisridders

Na de bevrijding van Jeruzalem boden de ridders de dappere Godfried van Bouillon de koningskroon van de stad aan. Maar hij weigerde die met de woorden: 'Ik kan geen gouden kroon dragen, waar Christus een doornenkroon droeg'. Hij nam genoegen met de eretitel 'Beschermer van het Heilige Graf'.

Godfrieds neef Boudewijn van Boulogne had minder gewetensbezwaren. Hij ruilde zijn pas veroverde graafschap Edessa in voor Jeruzalem en aanvaardde wél de koningskroon. Boudewijn was niet de enige die zo gemakkelijk zijn eed aan keizer Alexius schond. Terwijl de meeste kruisridders met hun soldaten de reis naar huis aanvaardden, bleven zo'n 300 soldaten met hun aanvoerders achter in het Heilige Land. Ze stichtten staatjes in de veroverde gebieden. Bohemund van Tarente had zich Antiochië toegeëigend en Raymond van Toulouse werd de heer van Tripoli.

De begrafenis van Godfried van Bouillon in Jeruzalem, 23 juli 1100.

De begrafenis van Godfried van Bouillon in Jeruzalem, 23 juli 1100.

Godfried van Bouillon was van plan naar huis te gaan, maar hij stierf in 1100, na een veldtocht tegen de stad Damascus.

De aansporing van Bernardus van Clairvaux

De muzelmannen berustten niet in de verovering van hun gebieden door de Europese ridders. Ze zonnen op wraak. Hun krachtigste leider, sultan Zengi, veroverde in 1144 Edessa. Dat was de zwakste, maar tevens de voornaamste voorpost van de kruisvaarders. Dit wapenfeit werd aanleiding voor het ondernemen van de Tweede Kruistocht (1147-1149). Deze veldtocht zou de glorie van de Eerste Kruistocht allerminst voortzetten.

De in West-Europa thuisgekomen ridders hingen liever de held uit dan opnieuw de wapens op te nemen. In plaats van opnieuw de lange reis te ondernemen, reageerdeerden ze lauw op de val van Edessa.

Afbeelding van Bernardus van Clairvaux, de oprichter van de Cisterciënzerorde. Hij riep op (op vraag van Paus Eugenius III) tot de Tweede Kruistocht naar aanleiding van de val van Edessa in 1145. Hij slaagde erin om koning Lodewijk VII van Frankrijk en koning Koenraad III van Duitsland, te overtuigen om deel te nemen aan deze kruistocht.

Afbeelding van Bernardus van Clairvaux, de oprichter van de Cisterciënzerorde. Hij riep op (op vraag van Paus Eugenius III) tot de Tweede Kruistocht naar aanleiding van de val van Edessa in 1145. Hij slaagde erin om koning Lodewijk VII van Frankrijk en koning Koenraad III van Duitsland, te overtuigen om deel te nemen aan deze kruistocht.

Maar toen kwam Bernardus van Clairvaux tussenbeide. Hij was een geestelijke, die aan alle Europese hoven in hoog aanzien stond. Hij besloot dat koningen en keizers dienden af te reizen. Welbespraakt en vurig pleitte hij voor een nieuwe veldtocht tegen de moslims. Voor de eerste maal schaarden gekroonde hoofden zich onder de banier van het kruis.

Lodewijk VII van Frankrijk maakte zich reisvaardig en vertrok met een groot leger van 70.000 man en begeleid door zijn gemalin Eleonora naar het Heilige Land. Vanuit het Duitse rijk vertrok Koenraad III met eveneens 70.000 man.

Veldtocht vol fouten

Aanvankelijk volgden de nieuwe legers dezelfde route als van hun voorgangers. Maar na Constantinopel weken ze van de oude route af. Eerst marcheerden ze een stuk langs de kust van Klein-Azië en toen scheepten ze zich in en voeren naar Palestina.

Kaart van Klein-Azië met de Kruisvaardersstaten ten tijde van de Tweede Kruistocht.

Kaart van Klein-Azië met de Kruisvaardersstaten ten tijde van de Tweede Kruistocht.

Het lot was de kruisvaarders die keer slecht gezind. Het leger van Koenraad III werd vernietigend verslagen. Lodewijk VII verging het al niet veel beter. Hij liet zich in Antiochië feestelijk onthalen door Bohemund. Maar hij beging de fout zijn vrouw aan de bescherming van Bohemund toe te vertrouwen. Prompt begon Bohemund haar het hof te maken. Nadat hij met zijn troepen verder was getrokken, beging de onwetende Lodewijk VII zijn tweede, nog grote blunder. In plaats van het beleg te slaan voor Edessa, waarvoor hij eigenlijk was gekomen, viel hij de stad Damascus aan. Het was de stad die Godfried van Bouillon het leven had gekost.

Maar de bewoners van Damascus haatten de Turken zo erg, dat ze eerder als bondgenoten dan als vijanden beschouwd moesten worden. Lodewijk verspilde zijn krachten dus tegen de verkeerde vijand. Damascus werd manmoedig en met succes verdedigd. Lodewijk loest het laten afweten. Hij moest genoegen nemen met de verschroeide akkers rond de stad.

Op de afbeelding het huwelijk tussen Lodewijk VII, koning van Frankrijk en Eleanore, hertogin van Aquitanië.

Op de afbeelding het huwelijk tussen Lodewijk VII, koning van Frankrijk en Eleonora, hertogin van Aquitanië.

Kort daarop hoorde hij dat Bohemund van Antiochië zijn vrouw Eleonora had ingepalmd. Verslagen trok Lodewijk VII met de resten van zijn legers terug naar Frankrijk en liet daar zijn huwelijk ontbinden...

Zegevierende Turken

De Turken, die de mislukking van de Tweede Kruistocht uiteraard met genoegen hadden aanschouwd, grepen hun kans en sloegen terug. De zoon van sultan Zengi veroverde Antiochië en alle steden in het noorden van Klein-Azië. In 1174 greep de Turkse generaal Saladin de macht. Nog in hetzelfde jaar nam hij Damascus in. Daarna rukte hij op naar Jeruzalem.

Boudewijn V van Jeruzalem (1177 - augustus 1186) was de zoon van Willem van Montferatto en Sibylla van Jeruzalem, de zus van Boudewijn IV van Jeruzalem. Wegens het vroege overlijden van Willem werd Boudewijn de adoptiefzoon van Guy de Lusignan, zoon van de graaf van Poitou Hugo VIII van Lusignan, die in 1179 de tweede echtgenoot werd van Sybilla. Boudewijn V "het kind" werd in 1185 gekroond tot koning van het Heilige Land. Guy de Lusignan trad vanaf dat moment op als Koning-gemaal. Boudewijn overleed al het jaar daarop, op 9-jarige leeftijd, aan een onbekende ziekte. Sommige historici denken dat Boudewijn vergiftigd werd vanwege politieke belangen voor anderen.

Boudewijn V van Jeruzalem (1177 - augustus 1186) was de zoon van Willem van Montferatto en Sibylla van Jeruzalem, de zus van Boudewijn IV van Jeruzalem. Wegens het vroege overlijden van Willem werd Boudewijn de adoptiefzoon van Guy de Lusignan, zoon van de graaf van Poitou Hugo VIII van Lusignan, die in 1179 de tweede echtgenoot werd van Sybilla. Boudewijn V "het kind" werd in 1185 gekroond tot koning van het Heilige Land. Guy de Lusignan trad vanaf dat moment op als Koning-gemaal. Boudewijn overleed al het jaar daarop, op 9-jarige leeftijd, aan melaatsheid. Sommige historici denken echter dat Boudewijn vergiftigd werd vanwege politieke belangen voor anderen.

Koning Boudewijn van Jeruzalem, die in 1186 aan melaatsheid stierf, wist de stad tot aan zijn dood te behouden. Maar daarna kon de stad de sterke legers van Saladin niet veel langer weerstaan. Op 2 oktober 1187 wapperde Saladins banier op de muren van de Heilige Stad.

Een schok door Europa

De val van Jeruzalem voer als een schok door Europa. De paus vermaande de Europese vorsten hun onderlinge twisten bij te leggen en spoorde hen aan tot de Derde Kruistocht (1189-1192). Ditmaal trokken niet twee, maar drie vorsten hun harnas aan. De Duitse keizer Frederik I Barbarossa bracht een gigantisch leger op de been. De Franse koning Filips II Augustus deed hetzelfde, gevolgd door koning Richard Leeuwenhart van Engeland.

Kaart van het Midden-Oosten ten tijde van de Derde Kruistocht (1190).

Kaart van het Midden-Oosten ten tijde van de Derde Kruistocht (1190).

Keizer Frederik Barbarossa (met de rode baard) trok dwars door Europa en kwam als eerste in Klein-Azië aan. Bij dit leger bevond zich ook graaf Willem I van Holland. Zijn eerste krijgsverrichtingen waren zeer succesvol. Maar toen sloeg het noodlot opnieuw toe.

Het dode lichaam van Keizer Frederik I Barbarossa aan de rivier Selef (Anatolië).

Het dode lichaam van Keizer Frederik I Barbarossa aan de rivier Selef (Anatolië).

Op 10 juni 1190 verdronk de keizer in de rivier Selef (ook Calycadnus genoemd). Ontmoedigd maakte een belangrijk deel van het Duitse leger rechtsomkeert.

Het verdrag met Saladin

Richard Leeuwenhart was fortuinlijker. Samen met de Franse koning Filips II Augustus scheepte hij zich in Zuid-Frankrijk in en voer over de Middellandse Zee naar Palestina. Onderweg veroverde hij het eiland Cyprus. Aangekomen in het Heilige Land (in 1191) kregen de Engelse en Franse koning een heftige ruzie, als gevolg van de vele oorlogen die Frankrijk en Engeland de afgelopen jaren met elkaar hadden gevoerd. Filips II Augustus besloot met zijn krijgsmacht terug te keren naar Frankrijk.

Artistieke impressie van Koning Richard Leeuwenhart van Engeland als Kruisvaarder.

Artistieke impressie van Koning Richard Leeuwenhart van Engeland als Kruisvaarder.

Het kon Richard niet deren. Moedig trok hij met alleen zijn Engelse soldaten verder. De gehele westerse wereld, maar ook de mohammedaanse wereld weergalmde van Richards dapperheid, dien vaak aan roekeloosheid grensde. In 1192 veroverde hij Jaffa, maar Jeruzalem zou een visioen aan de horizon blijven. Richard Leeuwenhart ontving alarmerende berichten uit zijn land en besloot naar Engeland terug te keren. Maar voordat hij zich inscheepte, wist hij een overeenkomst te sluiten met Saladin. Pelgrims mochten weer ongehinderd het Heilige Graf bezoeken. De overeenkomst gold voor drie jaren.

Afbeelding van het Verdrag van Jaffa (1192) waarin Koning Richard I Leeuwenhart en Sultan Saladin overeenkwamen dat pelgrims gedurende 3 jaar ongehinderd het Heilige Graf konden bezoeken.

Afbeelding van het Verdrag van Jaffa (1192) waarin Koning Richard I Leeuwenhart en Sultan Saladin overeenkwamen dat pelgrims gedurende 3 jaar ongehinderd het Heilige Graf konden bezoeken.

Onderweg werd Richard Leeuwenhart twee jaar gevangen gehouden door hertog Leopold van Oostenrijk, die hij vroeger eens beledigd had. In 1194 keerde Richard in Engeland terug.

Een paus met grote plannen

In 1198 werd Innocentius III, toen 37 jaar oud, tot paus gekozen. De bezetting van de Heilige Stad door de mannen van Saladin was een doorn in het oog van de jonge paus. Bovendien was hij bezeten van het verlangen, machtiger te zijn dan wie ook in Europa.

Hij besloot de gekroonde hoofden van Europa tot een nieuwe kruistocht aan te zetten, om tijdens hun afwezigheid zijn macht voor eens en altijd te vestigen. Hij begon met de geliefde riddertoernooien voor de periode van vijf jaar te verbieden. Wat hij verwachtte, gebeurde. De ridders werden ongedurig en zochten actie. De geslepen paus Innocentius III wist die dadendrang om te zetten in het organiseren van de Vierde Kruistocht (1202-1204).

Afbeelding van Paus Innocentius III (13e eeuws fresco in het klooster van Sacro Speco).

Afbeelding van Paus Innocentius III (13e eeuws fresco in het klooster van Sacro Speco).

De paus vond een gretige geldschieter voor de legers in de heerser van het machtige Venetië, de doge Dandolo. Venetië zou in ruil voor de helft van de veroveringen en een fors bedrag de schepen leveren voor de overtocht en bovendien 34.000 man een jaar lang van voedsel voorzien. De vloot zou naar Egypte varen en de muzelmannen daar in het hart van hun rijk treffen.

Wat de paus niet besefte, was dat de sluwe doge andere plannen voor had met de kruisvaarders. Evenals Pisa en Genua had de stad Venetië aan de voorgaande kruistochten een bloeiende handel met de christelijke staatjes in Palestina overgehouden. De doge besloot de rijpende plannen voor een volgende kruistocht te benutten tot meerdere glorie van zijn stad.

Venetië onderhield zeer winstgevende handelsbetrekkingen met Egypte en de doge was zeker niet van plan die te verspelen.

De kruisvaarders konden het vereiste bedrag voor de schepen en de overtocht niet bij elkaar krijgen. Daardoor kon de doge de kruisvaarders zover krijgen, dat ze koers zetten naar Constantinopel. Dat was bijzonder slim van hem, want die stad was reeds eeuwenlang de grote concurrent op de markt in het Oosten.

Het beleg van Constantinopel (1203).

Het beleg van Constantinopel (1203).

In 1203 bestormden de kruislegers Constantinopel. Ze herstelden er de macht van keizer Isaäc, die enige jaren terug was verjaagd door zijn broer Alexius III. Maar nog geen jaar later kregen de kruisridders laaiende ruzie met de keizer en stuurden hem zijn keizerrijk uit.

De ridders verdeelden daarna het Europese deel van Byzantium in vele vorstendommen. Een kwart van het rijk, met de stad Constantinopel, werd geschonken aan Boudewijn van Vlaanderen, een van de belangrijkste aanvoerders. Hij werd de eerste keizer van het nieuwe rijk, dat 'het Latijnse keizerrijk' ofwel 'Romania' werd genoemd.

De macht van Constantinopel was gebroken. De Venetiaanse doge had zijn zin gekregen. Venetië kon onbelemmerd de vruchten plukken van de handel met het Oosten. De Venetiaanse schepen waren de meesters van de Middellandse Zee. Paus Innocentius III zag maar weinig van zijn idealen terechtkomen. En Jeruzalem was vergeten... .