Algemeen
Inleiding en geschiedenis
Van graankorrel naar glas
Kiezen, bewaren, serveren en genieten
Bierstijlen
De Belgische Bierdatabank
Andere brouwnaties
Woordenlijst
Home
 
          
banner
Bamberg is een van Duitslands regionale brouwcentra; zijn specialiteit is een gerookt laaggegist bier, bekend als 'Rauchbier'.

Lagerbieren

Anders dan vaak wordt gedacht, is lager geen stijl op zich. De term wordt gebruikt voor laaggegiste bieren die, net als wijn, worden 'opgelegd' om te rijpen (lager betekent zowel 'bed' als 'kelder'). Binnen deze groep zijn veel afzonderlijke stijlen te ontdekken.

Krausenbier is een type lager waarbij een kleine dosis onvergist bier aan de lagertank wordt toegevoegd om een tweede gisting op te wekken.

De Duitsers vonden het lageren uit en Duitsland telt over het hele land verspreid talloze lagerbieren. De Duitsers zelf beschrijven een bier echter zelden als een 'lager', ook niet als dit past bij het imago dat het woord elders op de wereld oproept. Het alledaagse gouden lagerbier van een Duitse brouwerij wordt doorgaans een 'Hell' of 'Helles' genoemd (een met het Engelse 'yellow' verwant woord). Het heeft dan een alcoholgehalte van 4,25 tot 4,5 %. Helder en zuiver, met een licht moutaccent en een onderdrukte hopbitterheid in geur en smaak. 'Kellerbier' duidt gewoonlijk een gouden lager aan dat zwaarder gehopt is zodat het ongefilterd kan worden afgeleverd, met weinig koolzuur. Fris gedronken, kan het verbazingwekkend lekker zijn. In de 'Krausenbier' genoemde variant wordt een geringe dosis onvergist bier aan de lagertank toegevoegd om een tweede gisting op te wekken. Een andere variant is 'Zwickelbier', een standaardbier, rechtstreeks uit de lagertank geserveerd, zonder speciale behandeling.

Krausenbier is een type lager waarbij een kleine dosis onvergist bier aan de lagertank wordt toegevoegd om een twede gisting op te wekken.
Unser Bürgerbräu Suffikator is een donker dubbelbockbier met een naar Duitse normen sterk alcoholpercentage (7,3 %). Bockbieren waarvan het bijvoegsel eindigt op -ator (in dit geval Suffikator) zijn traditioneel de sterkste varianten van dit soort bier.

Unser Bürgerbräu Suffikator is een donker dubbelbockbier met een naar Duitse normen sterk alcoholpercentage (7,3 %). Bockbieren waarvan het bijvoegsel eindigt op -ator (in dit geval Suffikator) zijn traditioneel de sterkste varianten van dit soort bier.

Bockbier en zijn varianten

'Bock' geeft eenvoudig een sterk gelagerd bier aan. De naam stamt waarschijnlijk af van de naam van de stad Einbeck, die gespecialiseerd was in tot hoge sterkte gebrouwen bieren die vervoer zouden overleven.

Toen deze bieren München bereikten, veranderde het zuidelijke accent 'Beck' in 'Bock'; de bok werd dan ook het symbool van de stijl. In Einbeck hadden burgers brouwrechten. Zij moutten zelf door het graan op zolders uit te spreiden en door natuurlijke ventilatie te drogen. Met de op deze wijze gemaakte mout had het bier waarschijnlijk een wzaig gele of bleek bruingele kleur. De nakomeling van deze stijl is het bleke Maibock, een fris, opwekkend bier voor de vroege zomer. De laatste jaren is er ook een groei van lichte, frisse versies die 'Heller-Bocks' worden genoemd.

Traditioneel is bockbier (bokbier) moutig, vol en soepel verwarmend. In het verleden was bokbier onveranderlijk diep koperkleurig tot granaatrood. De typische sterkte is 6,5 %. Bokbier is gewoonlijk seizoensgebonden, beurtelings voor de winter of de lente gemaakt, niet alleen in Duitsland, maar ook in Nederland, de Verenigde Staten en zelfs in buitenposten met een Duitse achtergrond als Namibië. Een volmoutgries en een een lange lagering (drie maanden is nu gebruikelijker dan de oorspronkelijke negen) geven authentiek bokbier een zuivere, lang aanhoudende smaak.

Extra sterk Bockbier heeft Doppelbock (dubbelbok) en bier waarvan de naam eindigt op 'ator' duidt op een rijk, donker, moutig lager in deze stijl. Voorbeelden zijn Löwenbräu Triumphator, Augustiner Maximator, Ayinger Celebrator en het hierboven weergegeven Unser Bürgerbräu Suffikator. De stijl is in Amerika opgepakt door microbrouwerijen, met namen als Procrastinator en Terminator. 'Eisbock' is het antwoord van bier op Eiswein. Doordat water eerder bevriest dan alcohol, wint Eiswein aan sterkte en zoetheid door de concentratie van suikers in de druiven bij vriezend weer. Eisbock ondergaat tijdens de rijping zo'n transformatie. De stijl zou zijn ontstaan door de luiheid of onhandigheid van een leerling die tijdens een korte vorstperiode vaten bier buiten had laten staan. Een groot deel van het water bevroor en er bleef een sterker bier over, met als resultaat dat sommige brouwers hun vaten met opzet bevroren om hetzelfde effect te krijgen.

Dortmunder Export was jarenlang het bier van de arbeiders in het grootste staal- en mijnbouwgebied van Europa. Momenteel is het zo goed als verdwenen en vervangen door de pilsenerstijl.

Dortmunder Export was jarenlang het bier van de arbeiders in het grootste staal- en mijnbouwgebied van Europa. Momenteel is het zo goed als verdwenen en vervangen door de pilsenerstijl.

Dortmunder Export

Gezien de groeiende uniformiteit van gouden lagerbieren overal op de wereld, moet het voor steden met een eigen stijl een goed idee hebben geleken het verschil te handhaven. Dortmunds Exportstijl was niet enorm karakteristiek, maar had zijn eigen reden van bestaan. Deze bieren waren ergens tussen goudblond en brons van kleur en met 5 - 5,25% iets sterker dan een alledaags bier, met een kenmerkende minerale droogheid dankzij het plaatselijke water. Deze wat robuustere stijl was bedoeld voor de bevolking van Europa's grootste kolen- en staalgebied. Er zijn nog slechts een of twee brouwerijen in Dortmund, en hoewel de stijl nog bestaat, is het bijna geheel overvleugeld door de pilsenerstijl.

Dunkel, Dunkles

Als in Duitsland een van deze woorden de enige aanduiding op een bieretiket is, is de inhoud doorgaans een donker lagerbier. Dit was de oorspronkelijke stijl van lager in Duitsland en het wordt nog in veel delen van de wereld gemaakt, hoewel niet erg gepromoot. Soms wordt het in andere landen een lager in Münchener of Beierse stijl genoemd. Op z'n best heeft het een halfdroge, geroosterde, koffieachtige geur en smaak met een licht kruidige, hoppige droogheid in de afdronk. Deze stijl werd minder karakteristiek in smaak en bleker van kleur toen zwarte bieren een revival beleefden. In enkele gevallen hadden brouwerijen juis hun Dunkel laten vallen, omdat donkere bieren uit de mode zouden zijn, toen zij ontdekten dat ze het gingen vervangen door iets veel donkerders.

Bad Köstritz is een kuuroord aan de rivier de Elster in de Duitse deelstaat Thüringen. De plek wordt geassocieerd met het Schwarzbier.

Bad Köstritz is een kuuroord aan de rivier de Elster in de Duitse deelstaat Thüringen. De plek wordt geassocieerd met het Schwarzbier.

Schwarzbier

'Zwarte bieren' zijn, niet verwonderlijk, de donkerste Duitse bieren (afgezien misschien van de ongewone porter). De stijl wordt vooral geassocieerd met Bad Köstritz, een kuuroord aan de rivier de Elster in Thüringen. Zijn mineraalhoudende zandbaden moeten reuma genezen, en het lokale bier heeft de reputatie de gezondheid en eetlust van Duitsland grootste schrijver Johann Wolfgang von Goethe te hebben hersteld. Het bier was toen hooggegist, maar nu is het een zeer donker lager met een aroma en smaak die doen denken aan bitterzoete, zwarte chocolade. Na de hereniging inspireerde het succes van Köstritzer Schwarzbier veel andere brouwers. Nu is Schwarzbier een duidelijk robuustere stijl dan Dunkel geworden. Duits Schwarzbier komt in geur, smaak en structuur dichtbij sommige Tsjechische tmave- (donkere) en granat- (granaat) bieren. Ze kunnen ook de inspiratie zijn geweest voor de reeds lang bestaande Japanse zwarte bieren, en ze brachten een nieuwe generatie voort in Amerika.

Oktoberfest-vieringen in diverse delen van de wereld fêteren heldere bieren die iets donkerder en sterker zijn dan een standaard lagerbier.

Oktoberfest-vieringen in diverse delen van de wereld fêteren heldere bieren die iets donkerder en sterker zijn dan een standaard lagerbier.

Weens lager

Begin 19e eeuw reisden de Münchense brouwers Gebariel Sedlmayer en Anton Dreher door Europa, vooral Engeland, om nieuwe mout- en brouwtechnieken te bestuderen. Na hun terugkomst maakte Dreher een helder bier met een kenmerkende koperen kleur. Deze 'Weense stijl' van lager werd geïntroduceerd door Sedlmayers broer Josef als een speciaal bier voor het Münchener Oktoberfest. De rijke, nootachtige Weense stijl kan nu helaas alleen nog worden genoten in de Oktoberfest-bieren van Amerikaanse microbrouwers en in speciale kerst- en paasbieren in de Scandinavische landen.

Pilsener, Pilsner, Pils

De naam van 's werelds meest beroemde en verbreide lagerstijl geeft eenvoudig een product of stijl aan uit de stad Plzen in Bohemen. Het bijvoeglijk naamwoord hechtte zich aan een specifiek bier in 1842, toen een nieuwe brouwerij in de stad 's werelds eerste heldere, gouden bier maakte. Bohemen was destijds een provincie van het Oostenrijkse keizerrijk; nu vormt het met Moravië de Tsjechische Republiek. Het gouden bier was mogelijk gemaakt door een verfijning van het mouten, waarin rechtstreekse hitte was vervangen door warme lucht. Zijn helderheid sprak de drinkers aan in een tijd waarin massaal geproduceerd glas aardewerken en metalen kruiken verving - onderdeel van een industriële revolutie die ook stoomkracht in de bierproductie bracht. Tegelijkertijd werd een nieuwe markt gecreëerd in een verbond tussen drie machtige Duitssprekende gebieden: het keizerrijk Oostenrijk, Beieren en Pruisen. Emigranten uit deze drie landen verhaalden in de Verenigde Staten over het heldere bier. Het brouwsel in Plzen was niet alleen helder, maar ook smakelijk, dankzij de kwaliteit van de gerstemout uit de Hanastreek in Moravië en de Saaz-hop in de Boheemse Zatecstreek. De Saaz-hop zorgde voor een fris, kruidig aroma en een stevige maar elegante afdronk die de stijl kenmerkte. Tegenwoordig legt de brouwerij ook het accent op zijn drievoudige decoctiemethoden, die veel gedetailleerder zijn dan de door de meeste andere brouwerijen gebruikte technieken.

Bitburger Premium Pils is een van de bekendste Duitse pilsbieren. Het stamt uit de stad Bitburg in het Eifelgebied, in de deelstaat Rheinland-Pfalz. Hun slogan 'Bitte ein Bit' is wereldberoemd geworden.

Bitburger Premium Pils is een van de bekendste Duitse pilsbieren. Het stamt uit de stad Bitburg in het Eifelgebied, in de deelstaat Rheinland-Pfalz. Hun slogan 'Bitte ein Bit' is wereldberoemd geworden.

Naamsbescherming

Toen de brouwerij in Plzen haar eerste gouden bier maakte, bestond bescherming van handelsmerken niet. Bieren in 'pilsenerstijl' waren al door heel Europa verbreid tegen de tijd dat er wetgeving kwam om te voorkomen dat de term misbruikt zou worden. In Duitsland werd in een compromis beslist dat de woorden Pilsener, Plisner of Pils moesten worden voorafgegaan door de stad waar het was geproduceerd, zoals in Bitburger Premium Pils, Jever Pilsener en Radeberger Pilsner. Duitse pilsbrouwers doen over het algemeen hun best het kenmerkende hoparoma, de bitterheid en het moutkarakter te reproduceren. Maar ook hier gaat het karakter van deze bieren in de richting van een internationaler gemeenschappelijk kenmerk. Dit heeft in België, Nederland en Denemarken (bv. Stella Artois, Heineken, Carlsberg) geleid tot meer 'internationale' uitingen. In Amerika leidde de pilsenerstijl tot neutrale massaproducten, gemaakt met rijst of maïs en daardoor lichter van structuur en smaak. Een pikant weetje is dat de originele brouwerij in Plzen nu in het bezit is van hetzelfde concern als Miller, bekend om zijn 'lite'-bier, zoals men beweert 'een mooie pils'.

Pilsner Urquell, direct afstammend van het oorspronkelijke heldere, gouden bier, behoort tot de beste bieren van dit type op de markt.

Pilsner Urquell, direct afstammend van het oorspronkelijke heldere, gouden bier, behoort tot de beste bieren van dit type op de markt.

Pils nu

Tegenwoordig eisen de Tsjechen dat de term pilsner alleen wordt gebruikt voor een in Plzen gebrouwen bier, hoewel zij recent hun zaak hebben geschaad door hun bier in licentie in andere steden en landen te laten maken. De oorspronkelijke brouwerij wordt op de Tsjechische etiketten aangeduid als Plzensky Prazdroj en elders in het Duits als Pilsner Urquell. Een zusterbrouwerij, Gambrinus, maakt een soortgelijk bier dat iets lichter van structuur en smaak is.

De kleur van de in Plzen gebruikte mout is iets dieper dan de elders op de wereld gebruikte. Het niveau en de kwaliteit van de hop is in Plzen meestal ook hoger, maar veel brouwerijen prefereren de Saaz-variëteit als ze produceren wat ze pils willen noemen.