familie - selected
Fragment uit Prima Brabantia uit 1638. Verdeling tussen Prinsbisdom Luik en het Hertogdom Brabant
          
banner
Geschiedenis van een van de roemruchtste telgen van de familie Vilters.
Oorsprong naam
Wapenschild
Jan Vilters
Jean De Wilde
Home

Jan Vilters van Loobosch (Jean Vilters de Loobosch)

Jan Vilters kocht het goed Loobosch van zijn broer Henri Vilters, heer van Loobosch (of Lobos), hij huwde Marie d'Attenhoven, dochter van Raes, ridder, en N. de Stapel. Hij had twee kinderen:

  1. Marie Vilters, religieuze te Bernardael
  2. Jan Vilters, heer van Loobosch, huwt Isabelle van Mijl, dochter van Daniel, burchtheer van Arenberg, gedood in 1488, en Elisabeth van Bouchout.

Jan Vilters (senior), heer van Loobosch, ridder van Jerusalem(*), was commandant van het Luikse garnizoen in Herk-de-Stad.

(* De titel Heer van Jerusalem werd verleend aan de adel wanneer zij op bedevaart geweest waren in Jerusalem. Ter illustratie: op 17 juni 1442 is Jan van Heinsberg aanwezig met 250 ridders, schildknapen en edellieden, op de kroning van de nieuwe keizer Frederik III. In 1444 trok de prins met een aantal ridders naar het Heilig Land. Deze ridders kregen nadien dus ook de titel ridder van Jerusalem).

Herk-de-Stad maakte deel uit van de verdedigingsgordel van het Prinsbisdom Luik met de versterkte steden Beringen, Herk-de-Stad, Sint-Truiden, enz. (de zgn. "Goede Steden") tegen de dreiging van het Hertogdom Brabant met de versterkte steden Sichen (Zichem), Diest, Halen, Zoutleeuw, enz.

Fragment uit Prima Brabantia 1638. Het roze gedeelte is het Prinsbisdom Luik, het gele het Hertogdom Brabant. Onder Diest, "Lobus", het Zelhem Catuysers clooster en tussen Zelhem en Halen, Winnegat of Vinnegat. Zou dit de oude burcht van Zelem kunnen zijn of is het gewoon een versterkt punt?

Jan Vilters' primaire taak was het bisdom beschermen tegen eventuele aanvallen van het Hertogdom Brabant. Het werd Jan Vilters verweten dat hij Halen niet veroverde of niet ingreep toen Halens gespuis kwam plunderen voor de poorten van Herk-de-Stad. Hierover kunnen we moeilijk oordelen mits wij zijn bevelen van hogerhand (de prinsbisschop van Luik) niet kennen. Mogelijk mocht hij geen oorlog uitlokken met Filips de Goede, kon hij zijn positie niet in gevaar brengen, had hij geen zin in een kat en muis spelletje met de Halenaren of liet hij dit laatste over aan de magistraat die hiervoor extra 20 man ingezet had om ook ’s nachts te waken. (magistraat= schout en schepenen, 6 raadsleden, 2 burgemeesters).

 

Wapenschild Jan Vilters
Filips de Goede

Afbeelding van Filips de Goede.

Nog in hetzelfde jaar (1465) verwoestte Karel de Stoute, toen bevelhebber van het leger van Filips de Goede, Herk-de-Stad. Karel de Stoute verplichtte de bewoners van Herk-de-Stad om de omwallingsmuur en poorten te slopen en naar Halen te brengen, daar dienend om de stad Halen te versterken.

Afbeelding van Karel de Stoute

Afbeelding van Karel de Stoute.

Tot veel hebben deze versterkingen van Halen echter niet gediend want enkele jaren later, op 27 september 1507 kampeerde het Gelders-Frans leger van Karel van Egmont en Robert de la Marck voor de poorten van Halen. Door het nieuws van de aankomst van deze troepen nam iedereen de benen, met uitzondering van enkele vrouwen en kinderen die blijkbaar moediger waren:

Oude tekst

Jan Vilters (de Lobosch) was evenals Raes van Heers, Jan de Wilde en vele anderen een politiek tegenstander van de prins-bisschop Louis de Bourbon.

Praalgraf Karel de Stoute

Detail van het praalgraf van Karel de Stoute in Brugge.

"De Goede Steden"
Wapenschild Liège Wapenschild Tongeren Wapenschild Huy Wapenschild Dinant Wapenschild Ciney
Liège Tongeren Huy Dinant Ciney
Wapenschild Thuin Wapenschild Fosses-la-Ville Wapenschild Couvin Wapenschild Châtelet Wapenschild Sint-Truiden
Thuin Fosses-la-Ville Couvin Châtelet Sint-Truiden
Wapenschild Visé Wapenschild Waremme Wapenschild Borgloon Wapenschild Hasselt Wapenschild Maaseik
Visé Waremme Borgloon Hasselt Maaseik
Wapenschild Bilzen Wapenschild Beringen Wapenschild Herk-de-Stad Wapenschild Bree Wapenschild Stokkem
Bilzen Beringen Herk-de-Stad Bree Stokkem
  Wapenschild Hamont Wapenschild Peer Wapenschild Verviers  
  Hamont Peer Verviers  
Wapenschild Maastricht Wapenschild Bouillon
Maastricht         Bouillon

Aantal

In het prinsbisdom Luik onderscheidde men 23 "Goede Steden" (11 Waalse en 12 Vlaamse). We hebben aan de lijst ook de 2 steden Maastricht en Bouillon toegevoegd ook al hadden ze niet het predikaat "Goede Stad". Ze maakten deel uit van het grondgebied van Luik (Maastricht voor de helft en Bouillon tot aan het verdrag van Nijmegen in 1679) maar zij stuurden geen afgevaardigden naar de Staten-Generaal.

Prioriteit

De tabel hierboven geeft de "Goede Steden" in volgorde van prioriteit weer, met andere woorden in volgorde van ancienniteit als "Goede Stad".

Voorwaarden

Om in aanmerking te komen als "Goede Stad", moest men aan twee voorwaarden voldoen:

Vertegenwoordiging

De burgemeesters van de Goede Steden (over het algemeen twee per stad) vertegenwoordigden in de Staten-Generaal (sinds de Vrede van Fexhe in 1316) samen met de primaire stand (kapittel van de kathedraal) en de tweede stand (adelstand) de wetgevende macht van het prinsdom die ze samen met de prins-bisschop uitoefenden.

De unanimiteit van de drie standen was vereist alvorens een voorstel wet kon worden. Vandaar de uitdrukking: "Een stand, twee standen, standpunt; drie standen, een stand". (In het Frans: "Un état, deux états, point d'état; trois états, un état"). De landsdagen, gewoonlijk twee keer per jaar, duurden 10 dagen.

Afbeelding Hertog Adolf van Kleef
Wapenschild Hertog Adolf Van Kleef

Hierboven: afbeelding en wapenschild van Hertog Adolf van Kleef.

Adolf van Kleef, heer van Ravenstein  1425-1492

Adolf van Kleef, heer van Ravenstein,  was een hoge edelman en staatsman uit de Nederlanden. Als legeraanvoerder en stadhouder-generaal stelde hij zijn carrière in dienst van de Bourgondische hertogen. Op het einde van zijn leven (1483-1492) koos hij echter de kant van de opstandelingen in Vlaanderen tegen de Habsburgse aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk.Tussen 1465 en 1473 dient hij als kapitein in het leger van Karel de Stoute tijdens zijn campagnes in het noorden van Frankrijk, Luik en Gelderland. In 1472 benoemt Karel hem samen met drie andere edelen tot generaal in de oorlog van de Bourgondische hertog tegen de Franse koning Lodewijk XI.

Options Politiques

Bovenstaande tekst vermeldt: het land van Loon telde tussen de onderdanen ook geduchte tegenstanders van de bischoppelijke macht. Raes van Heers en zijn vrouw Pentecote van Grevenbroek zijn belangrijke figuren in de Luikse politieke oppositie. We moeten hier nog de leiding van Jan Vilters, heer van Lobosch, vermelden, aan het hoofd van een compagnie soldaten te Luik gedurende de tumultueuze herfst van 1468 en die ook van het noorden van het prinsdom afkomstig was.

Uit: Réseaux de pouvoir et solidarités à Liège au Moyen-Age (1250-1468) blz. 226.

Jan Vilters was één van de drie leiders die de Bourbon ontvoerden uit Tongeren.

Zie hiervoor onze link "Jean de Wilde", onze vertaling uit Bulletin de l'institut archéologie Liègeois, Tomé III, hoofdstuk Jean de Wilde, étude historique sur un chef Liègeois du XVe siècle door J. DE CHESTRET.

Volgens bepaalde teksten zou Jan Vilters de leider geweest zijn van de "Kluppelslagers of Culveriniers". Zie Bulletin de l'institut archéologie Liègeois, Tomé XLVII (42) blz. 254, hoofdstuk Franchimontois ou Liègeois?

Tekst Kluppelslagers

Vertaling: de troep van Jean de Lobosch was goed bekend: hij was de leider van deze fameuze bende plunderaars die, onder de naam van Kluppelslagers of Culveriniers (handkanonniers) het land van Loon en Luik gedurende een tiental jaren onveilig maakten. In hun rangen konden ze op meerdere Luikse bannelingen tellen.

Lid van de "groene tent" op verkenning
Culverijn dd. 1400

Culverijn dd. 1400.

Culverijn dd. 1450.

Lid van de "groene tent" (verte tente) op verkenning.

Culverijn omstreeks 1450, voorloper van de musket.

Na de verovering van Luik door Karel de Stoute trachtte Jan Vilters zoals zovelen te ontsnappen aan de achtervolging door het leger van de Bourgondiërs.

Tekst "Structures des Groupements Politiques".

Vertaling: zekere leiders van gewapende compagnieën, zoals Gilles de Dammeoude of Jean Beazen, een oude luitenant van Raes van Heers, en JEAN DE LOBOSCH trachtten te ontsnappen aan de jacht op voortvluchtige leiders en voor de overheid die ze probeerden te herstellen, in een met moeite heroverde stad.*

(*) Jean Beazen: oude partizaan van Raes van Heers genoemd in nov. 1467 (cf.a.d'O., p.178-179), Jean de Lobosch: leider van een Loonse compagnie, zijn streek van herkomst. Gilles de Dammeoude, notabele van Montegnée, die burgemeester van deze gemeente werd in 1477 (M. Pontir. Histoire de Montegnée, p. 120). Broer van een gijzelaar in september 1466 (RCL, 4 p. 197-200).

Uit Réseaux de pouvoir et solidarités de parti à Liège au Moyen-Age (1250-1468) blz. 339.

Karel de Stoute overleed in 1477 in de slag bij Nancy.

Uit Culura Mediaevalis vergeten handschriften.
Ofwel, Hendrik Viltere (ook, Henri, Vilters), volgens sommige teksten stamvader van de familie Vilters- Loobosch, of Hendrik (Henri) broer van Jan, zie boven, was blijkbaar een leenman van Thomas II heer van Diest.

Volgens de tekst onderaan deze bladzijde, was hij leider van de "kluppelslagers" en pakte Jan Vilters blijkbaar de Brabanders en Bourgondisch gezinden anders aan, had hij voldoende aanhang gezien het aantal Loonse lieden die hij meebracht naar Luik (1468)(zie tekst Jan de Wilde). De aanval op St Jansberg in Zelem door de "gezellen van de groene tent" zal hem ook niet vreemd geweest zijn .

Verder mag men ook niet vergeten dat toen Lodewijk van Bourbon (1456-1482) prinsbisschop van Luik was, neef van Filips de Goede, een handlanger van, en op de troon geplaatst door de hertog van Bourgondië. Met andere woorden: de vrienden aanvallen van de grote baas...

Alhoewel: in 1465 was Filips de Goede in oorlog met de Luikenaars (*). Jan Vilters gedroeg zich vijandig en weigerde zich over te geven. Hierop stuurde men de Hertog van Kleef, een vertrouweling en één van de dapperste Kapiteinen van het Bourgondisch hof, met een gedeelte van het leger naar de allodiale heerlijkheid Loobosch, waarna men de burcht van Jan Vilters met de grond gelijkgemaakte.

Ten bewijze:

Anno XIIII° LXV, castrum de Lobosch, prope Zeelhem, gerens se inimicum dicti Charoli, ex Diest devastatur et subvertitur per ducem Clivensem qui erat de Burgundi favore cujus possessor erat Johannes Vilters, unde pridie Lamberti Cleef Loobosch vespere vicit.(**)

(**) uit Chronicon Diestense

(* Begin 1465 stemden de Luikse Staten voor Bourbons afzetting en benoemden zij Marcus van Baden, de broer van de Duitse keizer in zijn plaats. De nieuwe bisschop deed zijn blijde intrede in Luik op 22 april 1465. Toen de Badense prins hoorde dat een korps van 3000 Bourgondiërs Sint-Truiden bedreigden, spoedde hij zich terug naar zijn markgraafschap. Dit eindigde bij de slag van Montenaken op 20 okt 1465, Raes van Heers was aan het hoofd van de Luikse volksmilitie van 4000 soldaten, 1800 hiervan sneuvelden. Filips de Goede won en herstelde van Bourbon in zijn vorige waardigheid.)

Donk, toen en nu.

Het oude dorp Donk is ontstaan op een zandige opduiking te midden van het laaggelegen en drassig alluviaal gebied ter hoogte van de samenvloeiing van Demer, Herk en Gete (rode cirkel Ferrariskaart). Het huidige Donk is eigenlijk het toenmalige gehucht (wagen) Corpt nu nog terug te vinden als Korpsestraat (gele cirkel Google maps). DE grens loopt nog altijd vlak langs het centrum van Halen, bv. het huidige meubelcentrum Keldermans is al grondgebied Herk-de-Stad. Het was dus voor de Halenaren niet moeilijk om eens snel de Gete (de grens) over te springen en onheil te stichten in de naburige Herkse dorpen en gehuchten en bij minste onraad te vluchten.

Ook kon Halen rekenen op versterkingen uit de naburige stad Diest, waar de familie Vilters belangen en/of familieleden had zoals blijkt uit onderstaand knipsel:
Hendrik Viltere, leenheer Heer van Diest.