Wandelroute: Langs holle wegen en over "mamelons"

Een typische holle weg waarvan er veel te vinden zijn op het grondgebied van Halen en Loksbergen
ons land - focus


Welkom in Limburg!

Inleiding en bronvermelding
Algemene Geschiedenis
's Lands Glorie
Bezienswaardigheden
Home
           
banner
Vlag Limburg

Een typische holle weg waarvan er velen te bewonderen zijn in Halen en Loksbergen.

Deze wandeling sluit aan bij de vorige bezienswaardigheid: de slag der zilveren helmen. Deze wandeling voert ons langs de grenzen van het slagveld en ook langs het prachtige natuurschoon in Halen en deelgemeente Loksbergen. Verder komt ook het streekmuseum "De Reinvoart" in Loksbergen aan bod.

Over de slag der Zilveren Helmen is merkwaardig genoeg veel bewaard gebleven en dit dankzij de persoonlijke inzet van de familie Stroobants. Grootvader Stroobants woonde bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in de IJzerwinninghoeve in het centrum van het slagveld. Met eigen middelen verzamelden zijn kinderen en kleinkinderen allle memorabilia van het slagveld en richten een streekmuseum in. Daardoor heeft Halen een militair erfgoed om trots op te zijn. Maar ook zonder dit oorlogsverleden is het zalig wandelen langs de rustige wegen en fruitboomgaarden. Zeker in de lente, als de boomgaarden heerlijk naar bloesem geuren!

De slag der Zilveren Helmen (Halen, 12 augustus 1914) wordt door historici beschouwd als de laatste grote "cavaleriecharge met de blanke sabel" in West-Europa. Het is ook de enige slag tijdens de Eerste Wereldoorlog waarin het Belgische leger op eigen houtje een (korte) overwinning wist te boeken.

Door de val van de forten rond Luik lag voor het Duitse leger de weg open voor een opmars naar Parijs. Het fort van Namen hield op dat ogenblik nog stand en de Belgische legerleiding was van oordeel dat men er goed aan deed om de Duitsers, die vanuit Sint-Truiden, Borgloon en Hasselt in noordelijke richting optrokken, tegen te houden aan de Gete. Op 12 augustus 1914 openden enkele soldaten van de Zwarte Duivels, een wielrijderscompagnie van het Belgische Leger, het vuur op een twaalftal ruiters die van Herk-de-Stad richting Halen marcheerden. Daarop bestookten de Duitsers Halen met hun artillerie. De Belgische soldaten trokken zich terug, nadat ze eerst nog de brug gedynamiteerd hadden. Ook het grootste gedeelte van de bevolking sloeg op de vlucht voor de duizend Duitsers die de stad innamen. Het Belgisch Leger verschanste zich op de boerderij de IJzerwinning en organiseerde daar de centrale verdediging. De Duitse cavalerie ontplooide naar oude stijl een stormaanval met getrokken sabel. Ondertussen zaten de wielrijders geprangd tussen de Duitsers in Halen en de Belgische verdediging in de IJzerwinning. Tegen de Duitse Jagers konden ze niet op en dertig van hen sneuvelden. Tussen 13:00 uur en 14:00 uur zette een Duits eskadron zich vanuit Halen in beweging naar het gehucht Zelk. Rond en nabij een holle weg, de huidige Betserbaan, werden ze door de Belgen afgeslacht.

De slag betekende maar een klein succes voor het Belgische Leger. Ze moesten zich kort nadien terugtrekken op de vesting Antwerpen. Tijdens de slag lieten 160 Belgen het leven. De Duitse en Belgische troepen verloren meer dat 400 paarden. Er sneuvelden 140 Duitsers, 600 raakten gewond en er werden meer dan 200 soldaten en officieren gevangengenomen.

Gedenkplaat Slag der Zilveren Helmen aan de IJzerwinningshoeve te Halen

Gedenkplaat "Slag der Zilveren Helmen" aan de IJzerwinningshoeve te Halen.

Getebrug

Hier openden wielrijders-karabiniers van de 3e Compagnie het vuur op enkele Duitse soldaten die richting Halen marcheerden. Ze doodden vier ruiters, verwondden er twee en namen een Duitser gevangen. Tweehonderd Belgische soldaten hadden zich verschanst in de brouwerij naast de brug, maar moesten zich terugtrekken toen de Duitsers hun artillerie lieten aanrukken. De Zwarte Duivels probeerden de brug nog op te blazen, maar dat lukte slechts gedeeltelijk. Hierdoor kon een duizendtal Duitsers Halen bezetten.

Voormalige station van Halen

Het Belgisch Leger trok zich terug en wierp barricades op aan het einde van de Fonteinstraat en de Singellaan, die uitgaven op het station van Halen. Verscheidene Duitse eskadrons wierpen zich in galop op de stellingen, waar ze neergemaaid werden door de mitrailleurs van de wielrijders. In grote wanorde trokken de Duitsers terug naar het dorp. Daar werd de chaos nog vergroot door de nieuwe Duitse soldaten die pas aangekomen waren en die de beschieting probeerden te stoppen.

Monument van de Zwarte Ruiters

In een holle weg, de huidige Betserbaan, heeft de Duitse cavalerie hevige charges uitgevoerd op de IJzerwinninghoeve. Bij een van die aanvallen stormde de Duitse ruiterij door de Belgische gelederen en leden de wielrijders zware verliezen. Maar de holle weg betekende ten slotte het einde van die ruiterij. De ruiters hadden problemen om de steile hellingen af te komen, waarbij ze mekaar in de weg liepen. Wie er desondanks toch in slaagde om weg te komen, werd vanaf de boerderij onder vuur genomen of in de rug geschoten door de Zwarte Duivels, die zich in de bosjes en struiken verschanst hadden.

IJzerwinninghoeve

De hoeve dateert van het begin van de 19e eeuw en speelde een sleutelrol in de slag van de Zilveren Helmen. De Belgische soldaten hadden zich verschanst in de bijgebouwen en de struiken rond de hoeve. Vier lansiersregimenten weerstonden gedurende meer dan drie uur de charges van de Duitse cavalerie.

De Rotemse Molen

De cisterciënzerinnenabdij van Mariënrode verwierf in 1420 een stuk grond om op het riviertje de Velpe een watermolen te bouwen. Uiteindelijk kwam de grote, schilderachtige molen er pas einde 17e eeuw - begin 18e eeuw. Het rad vangt het water langs de onderkant op en is dus een onderslagrad. Uit documenten blijkt dat in 1920 de molen nog 75.000 kg graan gemalen heeft. Hij werd uitgebaat tot in 1961, maar bezit nog alle rechten om opnieuw te malen. De molen is al bijna 200 jaar in het bezit van de familie van den Hove-d'Ertsenrijck.

Museum Slag der Zilveren Helmen

Het museum is ontstaan uit de privéverzameling van de familie Stroobants, die ten tijden van de Eerste Wereldoorlog de IJzerwinninghoeve uitbaatte. Een van de kinderen die toen op de hoeve woonde, toonde tijdens de eerste herdenking van de slag in 1957 alles wat hij daar gevonden had. De tent van toen heeft ondertussen plaatsgemaakt voor een bakstenen museumgebouw, waar niet alleen een hele reconstructie van de slag te zien is, maar ook alles wat met de geschiedenis van Halen te maken heeft. Het museum bezit een heel mooie collectie uniformen en (zilveren) helmen.

De kenmerken van de wandeling

Kaart van de wandeling
Informatie over de wandeling

Hierboven de kaart van de wandeling met vermelding van de verschillende tussenpunten en bezienswaardigheden. Hiernaast de geografische kenmerken van de wandeling.

Praktisch

Hoe kom je er? Neem op de autosnelweg E314 Brussel-Genk de afrit 25 naar Halen. Daar ga je linksaf en aan de wegwijzer Halen-Centrum draai je rechts af.

Afstand: Ca. 14,5 km

Aard van de weg: Overwegend asfaltwegen. Het stukje van de IJzerwinninghoeve tot aan de Kauwplasstraat is een gewone veldweg en kan moeilijk te berijden zijn voor rolstoelen of kinderwagens. Het traject over de voormalige spoorwegbedding daarentegen is vlak en levert geen problemen op. In Halen en Loksbergen vind je een paar cafés en winkels om je mondvoorraad aan te vullen.

Hoogte: 25 m tot 60 m.

Bewegwijzering: Onderweg vind je de bewegwijzering van de fietsroutes van Haspengouw.

Aanbevolen vertrekpunt: De meubelzaak aan de weg naar Hasselt (Kasteelstraat). Een andere mogelijkheid is de Markt van Halen.

Parkeren: Er is een grote parking tegenover de meubelzaak. Parkeren kan ook op de Markt van Halen.

Topografische kaart: NGI 25/5-6

Informatie:

Restaurants:

De wandeling zelf

Van punt 1 naar punt 2: 1 km

Met je rug naar de parking wandel je naast de meubelzaak (1) door de Zwarte Duivelsstraat naar het dorpscentrum. Naaste de Getebrug zie je rechts een gedenksteen die herinnert aan het eerste treffen tussen de wielrijders-karabiniers en de Duitse troepen. Net over de Gete bevindt zich de voormalige brouwerij Wouters, waar de eerste Belgische stelling stond opgesteld. Aan de andere kant van de brug zijn de resten te zien van een voormalige watermolen uit de 17e eeuw. De watermolen werd aangepast in de 19e eeuw en verbouwd tot turbinemolen tussen 1910 en 1912. Honderd meter verder steek je de Velpe over. Links van je groeit een prachtige treurwilg naast een oude sluis.

Op de markt met de Sint-Pieterskerk in Brabantse gotiek gaat alle aandacht naar het vergulde ruiterstandbeeld van Jules Jourdain. Het werd bij de 10-jarige herdenking van de slag in 1924 onthuld door koning Albert. De kolom vermeldt de namen van alle Belgische regimenten die meegevochten hebben.

Je wandelt vervolgens tussen het standbeeld en de kiosk door naar de Generaal de Wittestraat, genoemd naar de bevelhebber van het Belgisch Leger tijdens de slag van de Zilveren Helmen. Aan het tweede kruispunt draai je links af in de Fonteinstraat. Je loopt die straat ten einde tot op een plein. Daar bevond zich vroeger het station van Halen. Het station en de overweg zijn totaal verdwenen. Alleen een raam op de grond, waarin vroeger de weegbrug voor het laden van zware gewichten stond, herinnert aan de dagen dat hier nog zware karrenvrachten gewogen werden. Je steekt het kruispunt over en wandelt verder tot aan de heldenkapel (2) die na de bezetting werd opgericht ter ere van de gesneuvelden en oud-strijders van Halen. Links achter de kapel bevindt zich de gedenksteen van het 4e Regiment Lansiers.

Van punt 2 naar punt 3: 2,5 km

Voor de kapel ga je naar rechts in de Kanonniersstraat en aan de splitsing weer naar rechts. Je steekt nu de IJzerenbeek over en volgt de richting van de IJzerenwegfietsroute en een bord dat de richting aanwijst naar fietsknooppunt 351. Prachtige boomgaarden wisselen af met vruchtbare velden. Langzaam zakt de asfaltweg dieper weg in de helling. Aan het volgende kruispunt buig je naar links en volg je de Betserbaan. In 1914 was deze baan een echte holle weg met diepten van vier meter, maar door het aanleggen van een betonnen wegdek verloor het zijn holle wegkarakter. Nadat je opnieuw de IJzerenbeek bent overgestoken, zie je een beetje verder rechts, achter een omheining en op de oorspronkelijke hoogte van de holle weg, het monument van de Zwarte Duivels en een groot houten kruis. De gedenksteen dateert van mei 1976 en het Europees Kruis werd tijdens de 75-jarige herdenking van de slag opgericht als eerbetoon aan alle gesneuvelden. Vanaf het monument heb je een mooi uitzicht op de IJzerwinninghoeve, de Mettenberg en het hele slagveld.

Je wandelt verder naar het kruispunt van asfaltwegen en buigt dan rechtsaf naar de Lancierstraat. Onderweg verwijst een bord naar het fietsknooppunt 355. Na ongeveer 100 meter zie je aan de rechterkant een hoog Duits kruis. Het is het enige wat overblijft van een militair kerkhof met 111 Duitse gesneuvelden. In 1956 werd het kerkhof ontruimd en alle lichamen werden overgebracht naar Langemark en Vladslo. Aan het straatnaambord Lancierstraat sla je het eerste asfaltweggetje rechts in. Na 200 meter bereik je de IJzerwinninghoeve (3). Een betonnen plaat aan de ingang herinnert aan wat hier is gebeurd. Het lage bijgebouwtje rechts van het woonhuis stond er ook al tijdens de slag. Onder de pannen van deze schuur stierf de Belgische kapitein Demaret. Aan de muur hangt nog steeds de kleine, stenen krans die de verloofde van de kapitein op zijn graf was komen leggen.

Van punt 3 naar punt 4: 3,5 km

Rechts naast de hoeve volg je de veldweg die helemaal achter het huis doorloopt tot je op een bredere veldweg uitkomt. Daar ga je naar links. Je volgt nu een tijdje de Kanonniersstraat aan de voet van de 60 meter hoge Mettenberg, waar de Belgische kanonnen stonden opgesteld. Op verscheidene plaatsen zijn hier holle wegen bewaard gebleven met hellingen tot vier meter hoog. Bij regenweer stroomt het water en het zand naar de vallei van de IJzerbeek en zo naar de Velpe. In de vorige eeuwen werd leemgrond uit het beekdal gebruikt om stenen en pannen te bakken. Vandaar de aanwezigheid van steenbakkerijen in Loksbergen.

Aan het einde van de straat verandert de veldweg in een kasseiweggetje dat uitkomt op een brede betonweg. Je steekt de baan over en wandelt verder over de Oude Leuvensebaan. Aan je linkerkant zie je de huizen van de deelgemeente Loksbergen. Aan het volgende kruispunt volg je de dalende betonweg (Gemengde Brigadestraat) naar links. Aan een witte kapel, waar de Gemengde Brigadestraat uitkomt in de Hagelandstraat, ga je naar links en wandel je voorbij het streekmuseum De Reinvoart (4). Het is een Hagelandse langgevelhoeve met nog enkele lemen muren. Het museum besteedt veel aandacht aan de vooroorlogse radiozender Loksbergen en de priester-dichter August Cuppens. Het museum is elke zondag open tussen 14.00 u en 19.00 u. Aan het kruispunt voorbij het museum sla je links af in de Loksbergenstraat.

Van punt 4 naar punt 5: 2 km

Je wandelt naar de kerk van Loksbergen en ontdekt aan het begin van het kerkhof een grafsteen met de naam Augustus Cuppens. Deze priester-dichter onderhield nauwe vriendschapsbanden met Stijn Streuvels, Alice Nahon, Guido Gezelle en Mieke Belpaire. Hij schreef onder meer de tekst voor het Marialied "Onze-Lieve-Vrouw van Vlaanderen", "Vertellingen uit Limburg", "De geschiedenis van de H. Elisabeth van Ungarn" en "Boerke Naas en de rover". In 1914 publiceerde hij het gelegenheidsgedicht "De Slag der Zilveren Helmen" en bezorgde daarmee de slag van Halen zijn bijnaam. Hij overleed in Loksbergen op 1 mei 1924. Zijn jongere broer Benedictus volgde hem in Loksbergen op als parochiepriester, maar hij overleefde hem slechts met een jaar en werd naast hem begraven.

Je vervolgt je weg door de Zilveren Helmenstraat en wandelt daarbij rechts voorbij een kapel aan de Oude Baan. Zo bereik je het monument van het 5e Regiment Lansiers. Op deze plaats brak dit regiment de stormaanval van de Duitse ruiterij. Hier was tot in 1924 een klein kerkhof van gesneuvelde Belgische militairen. Nadien werden de lichamen overgebracht naar het Belgisch Militair Kerkhof te Halen. De gedenksteen dateert van 1934. Je vervolgt je weg langs rechts en wandelt nog zo'n driehonder meter via de berm tot aan restaurant-taverne 't Eyckenhof (5). Voor het restaurant sla je rechts af en voorbij de speeltuin ga je nog eens naar rechts.

Van punt 5 naar punt 6: 2 km

Je volgt de Gidsenstraat en negeert alle zijstraten tot je aan een prachtige molen komt. Dit is de Rotemse molen. Boven het waterrad lees je de inscriptie "1715", het bouwjaar van de molen. Aan fietsknooppunt 355 ga je naar links. De imposante schuur op de hoek is het museum Slag der Zilveren Helmen. Een bezoek aan dit museum is een echte aanrader. Ongeveer tweehonderd meter verder ligt de kloosterhoeve van de cisterciënzerinnenabdij. Aan het einde van de Rotemstraat ga je naar rechts en aan het kruispuntje met de boom en het Mariakapelletje (6) weer naar links in de Corneliusstraat.

Van punt 6 naar punt 1: 3,5 km

Je wandelt een heel eind in de Corneliusstraat tot aan het tweede kruispuntje. Daar sla je rechts af. Na 100 meter ga je aan een houten wachthokje links de oude spoorwegbedding op. In 1964 reed hier de laatste goederentrein van de lijn Diest-Tienen. Het passagiersvervoer was al enkele jaren eerder stopgezet. In 1994 werd het oude spoorwegtraject omgebouwd tot het fietspad IJzerenweg. Het is een zeer mooi traject met op regelmatige afstand mooie, houten wachthokjes. Je volgt de IJzerenweg helemaal tot aan het einde. Daar steek je de straat over en volg je het rode fietspad rechtdoor. Je passeert een park met vijvertjes. Op het volgende kruispunt van asfaltwegen sla je rechts af in de Sportlaan. Je wandelt eerst voorbij het voetbalchalet van KFCMD Halen en vervolgens voorbij Sportcentrum De Koekoek. Daar ga je naar links en op de hoek van het pleintje weer naar links. Aan het beige appartementsgebouw ga je nogmaals naar links en aan het einde van de straat naar rechts. Zo kom je opnieuw in de Zwarte Duivelsstraat, die je helemaal afwandelt om weer bij je auto terecht te komen (1).

© Op stap langs historische slagvelden, Denise Van den Broeck.