De Begijnhof van Sint-Agnes

Impressie Sint-Agnesbegijnhof te Schurhoven (Sint-Truiden).
ons land - focus


Welkom in Limburg!

Inleiding en bronvermelding
Algemene Geschiedenis
's Lands Glorie
Bezienswaardigheden
Home
           
banner
Vlag Limburg

Impressie Sint-Agnesbegijnhof te Schurhoven (Sint-Truiden).

Het begijnhof van Sint-Truiden of Begijnhof van Sint-Agnes is een begijnhof in de Belgische stad Sint-Truiden dat men tot het zogenoemde plein-type rekent.

Het geheel van woningen en een infirmerie gesitueerd rond een centraal gelegen kerk met voorplein werd in 1258 opgericht buiten de stadsmuren van Sint-Truiden. Het betekende de aanvang van een bloeiende vrouwengemeenschap aan de rand van de stad. In zijn glorietijd woonden er meer dan 200 begijnen.

Ten tijde van de oprichting van het begijnhof viel de stad onder het Prinsbisdom Luik. Het begijnhof werd gebouwd op land dat de abt van de benedictijnererabdij van Sint-Trudo, Willem van Rijkel, schonk aan de Ďmulieres religiosaeí die over de hele stad verspreid woonden. Het gebied lag bij de Cicindriabeek in het gehucht Schurhoven ten noordoosten van de stad. Van het gebied werd ongeveer de helft gebruikt voor bebouwing terwijl de rest in gebruik werd genomen als boomgaard en bleekveld. De hoofdpoort, die vandaag niet meer bestaat, lag aan de Schurhovensteenweg.

Tijdens de Franse Revolutie, in 1798, werd het begijnhof door de bezettende Fransen onteigend en verkocht aan particulieren. De meeste woonhuizen zijn in de loop van de 17e of vroeg in de 18e eeuw gebouwd.

Een ander bijzonder aspect aan dit begijnhof is de naast de infirmerie gelegen hoeve met monumentale toegangspoort en bijgebouwen. Oorspronkelijk was het begijnhof beschermd door een bakstenen muur, maar hiervan is tegenwoordig slechts een klein fragment over achter de woningen ten noordwesten van het plein. Hierdoor krijgt het begijnhof van Sint-Agnes een meer open karakter dan vele andere begijnhoven.

De laatste begijn overleed in 1860. In 1928 werd de kerk voor de eredienst gesloten, in 1933 werd ze beschermd als monument, en in 1934 schonk barones Mathilde de Pitteurs-Hiegaerts de kerk aan de vzw De Vrienden van het Begijnhof. Daarna werd de kerk gerestaureerd en fungeerde als culturele ruimte voor grote tentoonstellingen: "Kerkschatten in Limburg" (1935), "Madonna's in Limburg" (1936). In 1970 werd de begijnhofkerk door de Vrienden van het Begijnhof aan de provincie Limburg overgedragen. Een tweede grote restauratie, onder meer van de middeleeuwse muurschilderingen, duurde van 1975 tot 1981. Tot 1997 werd de kerk gebruikt als "Provinciaal Museum voor Religieuze Kunst" en vonden er talrijke tentoonstellingen plaats, onder meer: "Ikonen" (1981), "Sint-Truiden, de ontwikkeling van het stadsbeeld" (1983), "Miniaturen uit Maaslandse devotieboeken, 1250-1350" (1989), "Laat-gotisch beeldsnijkunst uit Limburg en Grensland" (1990), "Sint-Truids zilver" (1993). Momenteel functioneert de kerk als tentoonstellings- en concertruimte. In 2008 werd het 750-jarig bestaan herdacht met nieuwe publicaties en een reeks activiteiten waaronder "Mijn hof=begijnhof". De kunstenaar Hugo Duchateau bedacht in het kader van deze herdenking een installatie met ladders met bovenop een duif in de kerk. Ook werden voor deze gelegenheid reliekhouders, beelden en oude bidstoelen tentoongesteld.

Het begijnhof omvatte verschillende gebouwen die in een bepaald verband met elkaar gesitueerd werden. Voor de centraal gelegen kerk ligt een bleekweide, erachter en errond het oude kerkhof. Daarrond bevinden zich de identieke begijnenhuisjes, de conventshuizen, de godhuizen, de infirmerie, de schuur, het huis van de grootjuffrouw en het huis van de begijnhofpastoor.

De voormalige portierswoning bevindt zich op de hoek met de Schurhovensteenweg waar de poort vroeger lag. Behalve dat het diende als woning voor de portierster, was het ook de woning van de pachter van de hoeve. Een klein deel van het huis is nog afkomstig uit de 16e eeuw, maar het werd meerdere keren verbouwd gedurende de 19e en 20e eeuw. De begijnhofhoeve werd gebouwd in het midden van de 18e eeuw. Naast dit huis bevinden zich ook de stallen en een imposante schuur met duiventil in het begijnhof.

De kerk van Sint-Agnes werd in drie fasen gebouwd. De eerste steen werd in 1258 gelegd, en de westgevel en de eerste vier traveŽn van het schip gebouwd.

De westgevel heeft een diepe, vroeggotische rondboogportaal met romaanse kenmerken. De portaal heeft een timpaan, die met vroeg-gotische drielobben gedecoreerd is.

Het koor met de vijfhoekige beŽindiging is niet later dan in 1300 afgerond. Dit is te zien onder meer door de decoraties in de spitsboogramen, de grafsteen van 1295 over pater Mathias, de eerste pater van het begijnhof. Verder getuigt ook een eenvoudig paradijspoort, gekroond met een rondboogig timpanon met een fries van het Lam Gods, aan de zuidkant van de kerk van hetzelfde. De paradijspoort is de deur waardoor de kist wordt gebracht onderweg naar het kerkhof terwijl de gemeente het In paradisum zingt.

Het begijnenkoor bevindt zich in het midden van de kerk en kwam tot stand als resultaat van een verbouwing die vroeg in de 15e eeuw werd uitgevoerd. Later in dezelfde eeuw werden de laatste vier traveŽen in het koor, en de bogen die de zuidbeuk scheidde van het midschip, vervangen. Tegelijkertijd werd het dak hoger gelegd, en een tongewelf van hout toegevoegd. Dit koor was alleen voor de begijnen bedoeld, en vanaf ieder zijbeuk toegankelijk via een deur.

De kerk bevat ook een merkwaardige orgelgalerij met een nog intact orgel van 1656. Het orgel werd besteld bij de orgelbouwer Christian Ancion te Hoei in 1644. De kerk is sinds 30 december 1933 een monument. Daarnaast is de kerk ook beroemd omwille van haar vele goed bewaarde middeleeuwse muurschilderingen. Een ervan beeldt de gruwelijke marteldood van de heilige Agatha uit. In 1934 werd de kansel of preekstoel naar achter verplaatst opdat hij het fresco van de dood van Maria niet langer zou verbergen.

In 1998 wer het begijnhof van Sint-Truiden, tesamen met twaalf andere Vlaamse begijnhoven op de werelderfgoedlijst van UNESCO geplaatst.