Ambiorix, de Romeinse muur en andere restanten van de Romeinse stad

 

De archeologische site op het Vrijthof. Dit zijn de fundamenten van een Romeinse toren uit de 4e eeuw. Deze maakte deel uit van de tweede Romeinse verdedigingsmuur, en werd gebouwd op de plaats waar in de 2de en 3de eeuw een luxueuze stadswoning stond. De archeologische site wordt aan de zuidzijde omsloten door de verdedigingsmuur van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, die dateert van omstreeks 1100. Dwars tussen de Romeinse muur en de muur uit de 12de eeuw, is er ook nog een muurfragment van de eerste omwalling van de kerk.
ons land - focus


Welkom in Limburg!

Inleiding en bronvermelding
Algemene Geschiedenis
's Lands Glorie
Bezienswaardigheden
Home
           
banner
Vlag Limburg

De archeologische site op het Vrijthof. Dit zijn de fundamenten van een Romeinse toren uit de 4e eeuw. Deze maakte deel uit van de tweede Romeinse verdedigingsmuur, en werd gebouwd op de plaats waar in de 2de en 3de eeuw een luxueuze stadswoning stond. De archeologische site wordt aan de zuidzijde omsloten door de verdedigingsmuur van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, die dateert van omstreeks 1100. Dwars tussen de Romeinse muur en de muur uit de 12de eeuw, is er ook nog een muurfragment van de eerste omwalling van de kerk.

Haspengouw is vanouds een erg vruchtbare streek en was het stamland van de Eburonen. Centraal lag de Romeinse vestiging Atuatuca Tungrorum aan de kruising van de heirweg Bavay-Keulen, een weg die het Kanaal met de Rijn en de Maas verbond. De bloeiende landbouw zorgde voor veel koopkracht, zodat de vele villa's de plaats groot aanzien gaven. Tijdens de 1e eeuw was Tungrorum de grootste stad van België. In de 2e eeuw werd Tongeren zelfs een municipium, een hoofdplaats erkend als stad.

DE ROMEINSE MUUR

De Romeinse stadsmuren zijn waarschijnlijk gebouwd tijdens de regering van keizer Trajanus (98-117) en waren een staaltje van bouwkunst. Ze waren vierenhalve kilometer lang, twee meter dik en zes meter hoog en waren omringd door grachten en voorzien van torens. De heirwegen kwamen de stad binnen via imposante toegangspoorten. Gesteund door een houten fundament werd hiervoor gebruikgemaakt van silexblokken, die in de omgeving gemakkelijk te vinden waren. Vanaf de 3e eeuw ging het bergaf met Tongeren door de invallen van de Germanen. De bouw van een tweede en beter te verdedigen muur mocht niet baten: aan het einde van de 5e eeuw hield Tungrorum op te bestaan. Maar dit roemrijke verleden bleef verder leven en is vandaag nog steeds prominent in de stad aanwezig.

Dat Ambiorix, koning der Eburonen, een van Caesars legioenen in de pan hakte, is alom bekend. Maar hij die 'kwam, zag en overwon', liet zich niet zomaar naar huis spelen. Hij kwam terug én om te blijven. Uiteindelijk deelden de Romeinen vijf eeuwen lang de lakens uit in Tongeren. De eerste stadsmuur van Atuatuca Tungrorum, gebouwd in de 2e eeuw onder keizer Trajanus, was zonder twijfel een hoogstandje. De 4544 m lange, stenen gordel omarmde een stad die dubbel (!) zo groot was als de huidige stadskern. De muur was 2 m dik en 6 m hoog. Brede grachten, ronde torens en monumentale stadspoorten maakten het plaatje compleet. De kroon op het werk was een systeem van drie droge grachten. Het bouwsel met muur, tussenruimten en grachten besloeg een breedte van meer dan 40 m. Helaas was de muur even imposant als waardeloos. De omwalling bleek veel te lang om de stad naar behoren te kunnen verdedigen. Met het stijgende aantal invallen van de Germanen groeide de nood aan een deugdelijke muur. In de 4e eeuw werd het hoogste deel van de stad nog een keer ommuurd, deze keer vanuit een defensief oogpunt. Deze 2,6 km lange muur was meer dan 3 m dik en telde veel meer torens.

Op de archeologische site Via Romana prijkt een maquette waarop de wegen en stadsmuren te zien zijn. Een restant van een stukje heerweg vormt een sluitend bewijs voor de kunde der Romeinse wegenbouwers. Verder staan er ook enkele reconstructies van Romeinse belegeringstuigen zoals een katapult en een kruisboog.

AMBIORIX

Na zijn ontstaan in 1830 was de jonge Belgische natie op zoek naar helden om haar bestaan te legitimeren. Ambiorix, onder wiens leiding de Eburonen Caesar een smadelijke nederlaag hadden toegediend, kwam hier bij uitstek voor in aanmerking. Caesar had de Belgae in zijn De Bello Gallico immers omschreven als 'de dappersten van alle Galliërs'. Bovendien werden zijn daden in Tongeren nog steeds herdacht. Er werden plannen gesmeed om op de Tongerse markt een standbeeld van Ambiorix te plaatsen. De onthulling vond plaats in het bijzijn van de koninklijke familie op 5 september 1866. Het stelt Ambiorix voor met een helm, vleugels, een lange snor en lange haren, allemaal ontsproten aan de creatieve geest van de maker. Het voetstuk was overigens de inzet van hevige debatten: dolmens behoorden immers niet tot de cultuur van de Eburonen. Toch dreef de beeldbouwer zijn zin door.

EEN STANDBEELD VOOR EEN ECHTE BELG

'Van hen allemaal zijn de Belgae de dappersten, omdat ze het verst verwijderd wonen van de cultuur en de beschaving van de provincia, omdat er slechts zelden kooplui tot bij hen komen en dingen invoeren die bijdragen tot het verwerkelijken van de geesten, en ze vlak bij de Germanen zijn, die over de Rijn wonen, en met wie ze voortdurend oorlog voeren', schreef Julius Caesar in zijn Commentarii de bello gallico. Het citaat slaat op de Eburonen en hun boegbeeld dat in het midden van de Grote Markt op een dolmen van rode Luxemburgse steen oprijst: Ambiorix. Het beeld, hoe kan het anders, is een romantische voorstelling van een rebellenleider die misschien nooit heeft bestaan - hoewel sommigen beweren dat hij na de ultieme slag spoorloos over de Rijn verdween. De jonge monarchie had echter een icoon nodig, een bindmiddel. Iemand dolf een lyrisch epos over Ambiorix van de hand van Joannes Nolet de Brauwere van Steeland op en weer andere verlichte geesten verzamelden een mooie som geld. De Franse beeldhouwer Jules Charles Philippe Bertin mocht zijn beitels scherpen. Ambiorix verkeerde 126 jaar lang in een prima conditie. Maar hij woog. Het loodblad dat voor stabiliteit op de dolmen zorgde, was verteerd en de verankeringspennen dreigden in 1991 te scheuren. Maar nu staat hij er weer, de blik woest op de 'heidense basiliek' gericht. In Asterix en Obelix is de gelijkenis tussen Ambiorix en Vandendomme, het stamhoofd van 'Menerviërs', frappant.

ANDERE ROMEINSE OVERBLIJFSELEN

In deelgemeente Koninksem is een tumulus bewaard gebleven. Het centrum van Atuatuca Tungrorum was de site aan het Vrijthof (foto bovenaan), vlak naast de basiliek. Hier zijn onder andere funderingen te zien van enkele Romeinse gebouwen. Archeologisch onderzoek leverde sporen op van een forum (markt), een amfitheater en van openbare thermen (badplaatsen).

In 2009 heropende het Gallo-Romeins Museum zijn deuren na een renovatie die vijf jaar duurde. Het geeft een overzicht van de bewoning in de provincie Limburg vanaf de prehistorie tot de Merovingers. Een blikvanger is de vroegchristelijke graftombe van Koninksem, die werd opgegraven in 1880. Ze dateert uit de 4e eeuw en geldt als het oudste vroegchristelijke monument in West-Europa. Een gloednieuwe maquette vertelt de geschiedenis van Tongeren tijdens de Romeinse periode. Het museum bevat ook de zogenaamde 'schat van Ambiorix': 94 munten van Eburonen, Nerviërs en Trevieren. Ze zijn wellicht geslagen ten tijde van de veldtochten van Caesar. (Voor meer informatie zie eigen artikel over het Gallo-Romeins Museum).

PRAKTISCHE INFO

© Reisgids naar de geschiedenis van België, Sam Van Clemen en 100 plekken in België die je echt moet gezien hebben door Paul De Moor, Santina De Meester, Sara Van Poucke en Joris Verbeure.