Het Heikleuterspad te Zutendaal

 

Plan van de wandeling.
ons land - focus


Welkom in Limburg!

Inleiding en bronvermelding
Algemene Geschiedenis
's Lands Glorie
Bezienswaardigheden
Home
           
banner
Vlag Limburg

Plan van de wandeling.

AFSTAND 9 km

AARD VAN DE WEG Asfalt als ondergrond, maar ook zand. Na een regenbui kan het hier en daar erg modderig zijn. Geen vlak terrein, maar ook geen 'zware' heuvels.

ROUTE-AANDUIDING Witte pijlen (niet overal even duidelijk).

VERTREKPUNT Het Vijverplein in Zutendaal. Neem afrit 32 van de E314. Volg de wegwijzers naar Zutendaal. Eerst neem je de N744, richting Lanaken. Dan rijd je over de N730, richting Lanaken en Zutendaal. Het laatste gedeelte gaat over de N77 tot in het centrum van de gemeente. Je rijdt door de Hoogstraat. Bij het kruispunt waar rechts de kerk staat, sla je rechts af, de Daalstraat in. Links ligt het Vijverplein met parkeerterrein.

Het Heikleuterspad is een van de oudste wandelroutes van Vlaanderen want het werd al in 1966 uitgestippeld door de KSA-groep van Zutendaal die toen vijftig jaar bestond. De route volgt vooral in de eerste helft de rand van vier beekvalleien van het Kempens hoogplateau. Je wandelt van de ene 'berg' naar de andere door een uitgestrekt natuurgebied. Je doorkruist bossen, wandelt langs plekjes heide, door veld en wei. Zutendaal vormt echt wel een 'zoet dal'. Het noemt zich graag 'een oase van rust en groen'.

DE WANDELING

Bij het plein vind je nogal wat toeristische informatie, ook een aanduiding voor de richting van het Heikleuterspad. Je wandelt naar het mooie grote gebouw, een vroegere pastorie. Van 1310 tot 1831 werd de parochie bestuurd door de paters norbertijnen van Averbode. Het gebouw is volledig omringd door een gracht. Als je bij de rode haag gaat staan, zie je links een fonteintje en rechts een zonnewijzer. Bekijk het gebouw goed. Het is in 1783 gebouwd. Je ziet dat een middenpand door mergelsteen wordt afgelijnd. Je bemerkt ook in het midden een driehoekig fronton met een klein rond venster. Opvallend is de evenwichtige opbouw van de voorgevel.

Wandel links van het gebouw. Boven een toegangspoort, bekroond met een smeedijzeren windvaan, staat het jaartal 1661. Nadat hier al een eenvoudige woning stond, vergrootte pastoor Godefrdus Herthals van Leuven de pastorie tot een barok gebouw. Van dit gebouw is alleen deze poort overgebleven. De poort is dus ouder dan het hoofdgebouw zelf dat door pastoor Basilius Wuyts werd gebouwd. Pastoors woonden vroeger iets ruimer en mooier dan nu. Die van Zutendaal moesten wel een eindje te voet naar hun kerk gaan. Maar de pastoor woonde niet alleen. De pastorie werd tevens een rusthuis voor herstellende paters van de abdij van Averbode. Het werd een 'witherenpastorie'.

Toen koning Boudewijn in 1960 zijn buitenverblijf in Opgrimbie in bezit nam, kwam hij zich hier als parochiaan aanmelden. De pastorie is een beschermd monument, de omgeving een beschermd landschap.

Tegen de poort staat op een pleintje een lindeboom. Een bord vertelt dat deze levensboom geplant is op 22 maart 1987, bij de opening van het Europees Jaar van het Leefmilieu. Hij verving een oude linde. Wandel verder langs de pastorie door de Heibergstraat, tussen de pastoorstuin en het parochiaal centrum. Links staan nog meer gebouwen: de vrije school, de gemeenteschool en het zusterklooster van de Dochters van het Kruis.

Een toeristisch bord van Kempen en Maasland geeft uitleg over een 'dorperbemd'. Dat is een voormalig hooilandengebied waar verschillende landschapselementen en levensgemeenschappen te vinden zijn: oude alleenstaande bomen zoals zomereik en es, soms begroeid met klimop, en houtkanten met hazelaar, sleedoorn, zoetekers en vlier. Ook zie je: een hoogstamboomgaard met oude fruitvariëteiten zoals ijzerappel, sterappel en zwarte krakers, omgeven met een meidoornheg; poelen voor amfibieën zoals de bruine kikker en de alpenwatersalamander; knotwilgen langs de beek; bloemrijke hooilanden met onder meer de pinksterbloem. Er valt dus heel wat te bekijken.

Het regionaal landschap Kempen en Maasland omvat twaalf gemeenten en vormt veruit de grootste concentratie van natuur- en bosgebied in Vlaanderen. In dat landschap werd een netwerk van 21 wandelgebieden bewegwijzerd. Goed om te weten!

Wandel verder over de asfaltweg langs een afrastering, zomaar meteen een bosje in. Aan de voet van de bomen merk je verschillende mossen op. Links kruipt de beboste helling van de Heiberg de hoogte in. Rechts ligt de vallei van de Zutendaalbeek die men ook Molenbeek noemt.

Je passeert de toegangspoort tot een domein. Wandel rechtdoor. De heuvel of 'berg' waarnaar de straat is genoemd, blijft nog een tijdje. De weg versmalt dan tot een paadje, tussen prikkeldraad, dat door een weide loopt. Je komt in een echte straat, een geasfalteerde woonstraat dus. Ga naar rechts. Je bent in de Delstraat. Een eindje verderop sla je links af de Muggenbergstraat in. De hoeve aan je linkerhand toont op een muur van de schuur de manier waarop men vroeger vele Kempense boerderijen bouwde, en wel met speklagen. Dat zijn die lagen van ijzerzandsteen.

Links zie je het 'Natuurterrein Berg en Dal' waar in de zomer vaak jongerengroepen te gast zijn. In juli en augustus wordt in deze streek aardig wat gebivakkeerd en kom je bijna zeker kampen en jeugdbewegingen tegen. Je passeert een paar boerderijen, onder meer 'het Vinkenhof'. Bewonder rechts het mooie verblijf dat een duivenliefhebber voor zijn diertjes heeft gebouwd.

De Muggenbergstraat golft op en neer. Achter de afsluiting links was vroeger een zandwinning. De weg wordt donkerder omdat je een bos binnendringt. 'Verboden te crossen', zegt een bord. Je kunt best geloven dat motorrijders in de verleiding zouden komen om hier de heuvels op te stormen, maar dat geluid zou wandelaars te veel storen.

Rechts zie je enkele kunstmatig aangelegde vijvertjes. Daarvan ga je er nog veel tegenkomen. In de vallei van de Molenbeek heeft men water van die beek naar een kuil doen vloeien om zo een vijver tot stand te brengen. Er staan langs die kant heel wat buitenverblijven. Sommige zijn al omgebouwd tot echte huizen of hebben plaatsgemaakt voor woningen. De vijvertjes zijn vaak gebleven.

Het is opmerkelijk hoe de plantengroei op de heuvel links verschilt van die in de vallei rechts. Waar het natter is, groeit er meer. Zo simpel is dat. Een eindje verderop zie je de Molenbeek ook echt opduiken. Waar die bijna je weg raakt, bevindt zich 'de Alverkuil'.

De Alverkuil herinnert aan de legende van de Alvermannekens. Dat waren legendarische wezens die in een kuil of een hol onder heuvels of zandduinen leefden. Het waren kleine zwarte mannetjes, ruig behaard, met lange baarden en gerimpelde gezichten die op een paddestoel konden zitten. Ze waren goede smeden en leefden van de jacht en de visvangst.

Je bent bezig in een grote boog om een volgende 'berg' heen te lopen. Dit is de Hesselsberg, een van de uitlopers van het Kempense laagplateau en 87 m hoog. Onverwachts duikt het open terrein links op. Wat hoger kijkt een Mariabeeld over de omgeving uit. De KSA van Limburg was in 1946 van plan op de berg een 'Mariaburcht' te bouwen: een jeugdhuis met speelterreinen. In afwachting daarvan werd alvast een beeld geplaatst. Het gebouw kwam er nooit en het gipsen beeld viel vier jaar later tijdens een storm van zijn voetstuk en werd verbrijzeld. De bevolking van Zutendaal zorgde voor een nieuw beeld, uitgevoerd in bimssteen, dat in 1954 werd ingewijd. Eens per jaar, aan het begin van de maand oktober, trekt een 'kaarskensprocessie' van de kerk naar deze plaats.

Tijdens de Franse Revolutie werd op deze plek een veldslag uitgevochten. De burgers, de 'patriotten', kwamen in opstand tegen de adel en de geestelijkheid, de 'aristocraten'. Luikse opstandelingen leverden er op 9 augustus 1790 om 2.00 uur in de nacht slag met Duitse troepen die de verdreven Luikse prins-bisschop te hulp waren gekomen. Na de slag in de duisternis dachten beide partijen dat ze hadden gewonnen.

Bij een wegsplitsing wandel je naar rechts. Je komt terecht in landbouwgebied waarbij nog steeds rechts een vallei is, nu die van de Broekerbeek. Je wandelt langs een weide. Waar de weg een knik naar rechts maakt, staan an je linkerhand tussen de bomen jeneverstruiken. Deze struiken zijn beschermde, heesterachtige gewassen die in mei bloeien. De verse takken werden gebruikt voor het roken van hespen (hammen). Jeneverbessen worden gebruikt bij het bereiden van jenever en geven een typische smaak aan vlees- en wildgerechten. Het gaat blijkbaar niet zo goed met deze jeneverstruiken want ze vertonen veel bruine plekken. Toch groeiden ze vroeger vanzelf in dit soort gebied, in zand en heide.

Nog steeds zie je rechts vijvers, ook met bruggetjes. En links loopt de Hesselsberg verder. Blijf het zandpad volgen. Bij een kruispunt van zandwegen waar een rood en een geel pad rechtdoor lopen, ga je naar rechts, tussen struiken door. Je gaat door een vallei heen en dus moet je eventjes door de beemden dalen en dan weer klimmen. Onderweg wandel je over de Broekerbeek.

Je klimt naar een verharde weg toe, de Broekmolenweg. Je slaat links af en volgt de eerste weg rechts. Je bent nu op de Kromme Heiweg. Links merk je aan een toegangspoort dat ook in dit bos buitenverblijven konden doordringen. Dit Stelebos is een groot gebied met dennenbossen en enkele restanten van zandduinen. Vandaar dan ook de niveauverschillen.

Aan een vijfsprong gekomen kies je voor het tweede pad naar links, tevens de richting van een rode wandelroute. Nu krijg je weer asfalt onder je voeten. Als je hier alleen wandelt, zie je af en toe een opgeschrikt konijn wegrennen.

Het asfalt maakt plaats voor een echte bosweg. Bij een tweesprong wandel je rechtdoor, heel eventjes maar want bij een rustbank sla je links af om aan een afdaling te beginnen. Als je nog geluiden van de bewoonde wereld gehoord zou hebben, dan sluimeren die nu wel helemaal weg.

Je gaat naar lins een weg op die van rechts komt en die wat meer verhard is. Je wandelt nu aan de voet van de Stalkerberg of Bezoensberg. Er zijn hier toch aardig wat bergen! Het boslandschap wordt onderbroken door een weide.

Links in het bos tref je mooie voorbeelden aan van afgesloten privé-terreintjes, stukjes veroverd op het bos. Je bereikt een asfaltweggetje dat je naar rechts opwandelt. Deze weg maakt een brede bocht naar links en daar krijg je voor het eerst sinds je vertrek een mooi vergezicht, namelijk op de groene beemden van de Bezoensbeek. De heuvel links is nog altijd de Stalkerberg. Vooraan langs de weg groeit daar nog heide. Er middenin kun je op een rustbank van de heide gaan genieten. De gemeente doet moeite om dit heidegebied te bewaren. Wandel rechtdoor tot je naar links de Schansstraat indraait. Dit is het zuidelijkste punt van de route. Je merkt dat ook fietsroutes dit gebied hebben ontdekt. Je stapt weer naar het bos toe en je passeert een picknickterrein. Misschien voel je wel dat de weg langzaam stijgt. Op een open plek links zie je hoe de heide weer haar rechten opeist. De installatie langs die zijde heeft wel iets met waterzuivering te maken. Rechts schemert tussen de bomen water door. Daar ligt de Stalkerschans. Om ter versterking een schans te maken groeven de mensen vanaf de 16e eeuw een ronde brede gracht die ze vol water lieten stromen. Zo onstond er een eilandje dat met een ophaalbrug werd afgeschermd. Als er een roversbende of legertroepen voorbijkwamen, ging de bevolking op de schans schuilen. Deze Stalkerschans werd in de 16e eeuw gebouwd en is nu een privé-verblijf. De gracht eromheen wordt gedeeltelijk gebruikt als visvijver.

Je komt in bewoond gebied. Aan je linkerhand een 'rustplaats voor huifkarren'. Je merkt dat men daar ook paarden kan 'parkeren'. Rechts ligt de Stalkervijver waar bijna voortdurend ijverig wordt gehengeld. Niet zover voorbij de vijver moet je links een bosweg opwandelen. Als je 10 m verder de geasfalteerde Bijenbergstraat ziet, ben je al te ver en moet je terugkeren.

De bosweg kronkelt onmiddellijk naar links, samen met de rode wandelroute, en stijgt naar het open veld. Deze weg heeft ook een naam: Haenenstraat. Ze loopt langs velden die vroeger aan ene meneer Haenen toebehoorden. Dit lijkt wel een echt typische Kempense veldweg, zo tussen de bossen en de velden. Nergens in de omtrek een huis te bespeuren. Onze voorouders hebben zeker langs zulke wegen gewandeld.

Waar het veld eindigt en links een barak nog een stuk van het bos heeft ingenomen, begint de weg te dalen. Voordat je aan een kruispunt komt, zie je rechts in een tuin enkele musicerende kabouters en een Lourdesgrot. Hier merk je pas aan een straatnaambord dat je uit de Haenenstraat komt. Je kruist een geasfalteerde straat om rechtdoor te wandelen, verder tussen de dennenbossen. Dit is de Blookbergstraat waar ook de fietsroutes van Kempen en Maasland passeren.

Je wandelt over de beboste Lieteberg. Bij een kruispunt met een zandweg ga je naar rechts. Bij een volgende kruising, nu met een betonweg, staat de Mandelkapel. Deze kapel is gebouwd in 1851 en toegewijd aan de heilige Brigitta. Of 'Brigida', zoals op de kapel staat geschreven. Men noemt die ook 'Teerkes kapel'. En daar zit een verhaal aan vast. Zes van de acht kinderen van een echtpaar stierven jong aan tering. De ouders beloofden een kapel te bouwen als de laatste twee kinderen mochten blijven leven. De kapel staat er!

Je ziet een tekst die je eigenlijk in of bij stallen moet hangen. Brigitta is immers 'een bijzondere voorspreekster' tegen ziektes van het hoornvee en tegen oogkwalen en zij wordt ook aangeroepen voor 'geluk in de stallen'. Deze heilige is ook de patrones van Ierland.

Wandel rechts van het kapelletje rechtdoor, opnieuw het bos in, weg van de drukke weg. De route loopt naar haar einde. Snuif dus maar vlug nog wat bosgeuren op en luister naar de vogelconcertjes. Aan het einde van een lange omheining, met een grote poort, ga je naar links de Mandelseweg op. Op de hoek staat een kruisbeeld.

Je mag nog een stuk door de bossen wandelen. Een kapelletje met een beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes kondigt het slot van de bosrust aan. Het centrum van Zutendaal nadert. Je komt dan ook in een gewone straat terecht. Op deze Stalkerweg staat links op de hoek nog weer eens een kapelletje, daar geplaatst door de BJB (Boerenjeugdbond).

Je neemt de weg naar rechts. De Stalkerweg wordt Dorpsstraat. Bij de Onze-Lieve-Vrouwekerk ga je links de Daalstraat in. Zo bereik je weer het plein waar je deze route bent gestart.

© Wandelgids voor Limburg, 25 lusvormige wandelingen door de mooiste steden en natuurgebieden, André Peeters.