ons dorp - focus


Welkom in Zelem!

           
banner
Zelem - Geografisch
Zelem - Historisch
Zelem - Bezienswaardigheden
Home
wapenschild zelem
Zelem - Omgeving van Sint-Jansberg

De Sint-Jansberg (26 ha) ligt tegen een heuvel in Zelem op de overgang tussen het Hageland en de Zuiderkempen. Het bos ligt midden in een natuurgebied en de omringende landbouwgronden in een landschappelijk waardevol agrarisch gebied.

Overgang Sint-Jansberg - Gorenbroek

Overgang Sint-Jansberg - Gorenbroek

Het domeinbos kent een variatie aan boomsoorten van verschillende boomleeftijden; sommige staan er al van voor 1900, andere delen zijn dan weer recent herbebost. Een mooi voorbeeld van oude variëteiten vind je in de hoogstamboomgaard langs het Zwart Water. De variatie in flora verschilt eveneens van perceel tot perceel.

De grote natuurlijke verscheidenheid biedt een optimaal biotoop aan ree, vos, steenmarter, bunzing, hermelijn, eekhoorn,... Ook veel vogels vinden hier hun stek; vooral de "houtbewerkers" zoals spechten, mezen, winterkoninkjes,... doen het er goed.

De snelle opgang van de Amerikaanse eik (een exoot) wordt afgeremd door het dunnen of kappen van dit soort bossen. Zomer- en wintereik, es, linde en boskerselaar worden in plaats hiervan aangeplant. Aangezien de bodem bestaat uit harde ijzerzandsteen ondervinden deze heraanplantingen een vrij moeilijke aanvangsperiode. Ook wildvraat vormt een probleem wanneer uitheemse bossen zijn omgevormd naar inheemse; deze bospercelen worden dan ook afgerasterd.

Het bosbeheer streeft naar het behoud van loofbomen op de hellingflanken, standplaatseigen bostypes en het behoud van een ongelijkjarig en structuurrijk bos. De omvormingen gebeuren gefaseerd om overmatige verstoring te vermijden.

Ijzerzandsteengroeves

Afgegraven zandsteengroeve op het domein

Afgegraven ijzerzandsteengroeve op het domein.

Op een kaart van 1602 worden een grote en kleine wijngaard vermeld op de zuiderhelling van de Sint-Jansberg. De toenmalige perceelsgrenzen zijn nog herkenbaar in het huidige kadaster. Het belang van de wijnbouw wordt geïllustreerd door de bijzonder zware straffen die op het betreden van een wijngaard en op het stelen van druiven stonden. Lager in de zuiderhelling bevonden zich 16 diepe ijzerzandsteengroeves. Deze groeves lagen dicht bij de Demer, ideaal voor het vervoer van zware vrachten. Wellicht zijn tientallen kerkelijke en burgerlijke gebouwen in de buurt opgetrokken uit Zelemse ijzerzandsteen.

Opeenvolging van kleinere zandsteengroeves

Opeenvolging van kleinere ijzerzandsteengroeves.

De Mammoetboom in de tuin van het Sint-Jansbergklooster

De mammoetboom bevindt zich in de tuin van het Sint-Jansbergklooster in Zelem. Het kloosterdomein dat nu in privé-handen is, wordt gebruikt voor de organisatie van feesten, seminaries en dergelijke. De centrale kartuizerzaal is ingericht als taverne.

Het is niet gekend hoe oud deze boom precies is. De boom staat in de ommuurde kloostertuin en is al minstens twee keer getroffen door de bliksem. Daardoor heeft de boom een erg beschadigde stam.

De befaamde mammoetboom met duidelijke sporen van blikseminslag
Jong bos op Sint-Jansbergdomein

Jong bos langs een gracht op het Sint-Jansbergdomein.

De befaamde mammoetboom met duidelijke sporen van blikseminslag.

Artesische put

De "getuigenheuvel" Sint-Jansberg vormt de geologische grens tussen de lemige Demervallei en de zandige Kempen. Akkers, wijngaarden, ijzerzandsteengroeven bepaalden vroeger het landschap. Het huidige domeinbos werd in de 19e eeuw aangelegd. In 1844 slaagde dhr. C. Blariaux, een Henegouws puttenbouwer, er in om hier een artesische put te boren. Tot in de jaren 1960 voorzag de put het hele domein van vers water.

 

Schematische voorstelling van een Artesische Bron

De artesische put die in 1844 gegraven werd op het domein van Sint-Jansberg.

Een artesische bron is een bron waaruit het water spontaan naar boven komt door de hydrostatische druk op het water dat zich in een ondergronds bekken bevindt. Een artesische bron verschilt van een artesische put waar dit verschijnsel door de mens wordt opgewekt door een gat te boren in een artesisch bekken.

Schema van een artesische bron:

  1. Watervoerende laag
  2. Afsluitende laag
  3. Regeneratie door neerslag
  4. Kunstmatige Artesische bron (boring): zoals op de Sint-Jansberg
  5. Piëzometrisch niveau
  6. Peilbuis
  7. Natuurlijke Artesische bron

Het Zwart Water

Het Zwart Water met bruggetje en achterliggende brug over de A2

Het Zwart Water op de grens van het Sint-Jansbergdomein en met een brug van de A2 er net achter.

Het Zwart Water werd omstreeks 1560 gegraven als afwateringskanaal van het Schulens Broek. Het moest een oplossing bieden voor de terugkerende overstromingen van de Demer. Met dezelfde bedoeling werd de loop van de Demer meermaals verplaatst.

Geheim Leger

Sedert 30 januari 1944 had het Geheim Leger zijn hoofdkwartier in de villa "Sint-Jansberg" te Zelem. In de nacht van 29 juni werd de villa door een Duits commando overvallen. Van de staf waren aanwezig: Tony Lambrechts, de chef, G. Claes, Edmond Lambrechts en zijn broer Louis, J. Vandebriel, E. Vissers en verder vader Lambrechts met zijn dochter Augusta. De Duitsers hadden een premie van 100.000 Fr. uitgeloogd indien de aanval lukte. De premie werd uitbetaald aan 5 V.N.V militiegroepen van Lode Huygen.

In een kort vuurgevecht werden Vandebriel, Vissers en vader Lambrechts neergeschoten. Tony Lambrechts en Claes konden ontsnappen. Louis en Edmond Lambrechts werden aangehouden en geconfronteerd met Gerard Venken die vanuit Hasselt was meegebracht. Een aantal Vlamingen van de Sicherheitsdienst namen deel aan de aanval. De villa werd in brand geschoten, van de oude staf bleven er tenslotte maar twee leden over.

Door de krijgsraad in Hasselt werd melding gemaakt, dat hier verrad gepleegd werd.

Een Duits verslag vermeldt "Bemong Mariette, dronk Champagne met de Gestapo". Ze was ook aanwezig in de eerste Gestapo auto bij de aanval op het hoofdkwartier te Zelem.

De villa van het geheim leger

De villa tussen de bomen

Het verhaal van Gusta (zuster van Tony Lambrechts, leider van het geheim leger)

Gusta Lambrechts was er bij tijdens het drama op de Sint-Jansberg. Ze schreef haar verhaal op over de gebeurtenissen.

Gusta's broer Tony was bevelhebber van het Geheim Leger in Limburg tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze had ook nog drie andere broers die lid waren van het Geheim Leger. Op 3 mei 1944 werd haar huis door de Duitsers overvallen, haar broers konden nog net ontsnappen maar zij en haar vader werden opgepakt en opgesloten in de gevangenis in Hasselt.

Kapelleke opgericht ter ere van het geheim leger

Het kapelleke van de weerstand, opgericht ter ere van de aanval op de villa op de Sint-Jansberg.

Drie dagen later kwamen andere mensen van het verzet hen bevrijden. Samen met hen, verstopten ze zich in de Villa Claes op de Sint-Jansberg in Zelem. De Duitsers ontdekten hun schuilplaats en vielen ook hier binnen, op 29 juni 1944. Ze schoten de villa in brand.

Gusta's vader werd doodgeschoten, samen met vijf anderen. Gusta zelf werd opgepakt en mishandeld. Enkele dagen later werd ze haar het kamp "Ravensbrück" in Duitsland gebracht. Dit was een vreselijke plaats waar ze overdag zware arbeid moest verrichten en bovendien slechte wortelloffsoep te eten kreeg. 's Avonds sliep ze tussen het ongedierte in een overvolle slaapplaats.

Gelukkig waren de Duitsers de oorlog aan het verliezen. De kampcommandant liet hen gaan. Gusta heeft nog een zware tocht afgelegd maar ze is uiteindelijk terug thuis geraakt. Thuis werd ze warm onthaald door de mensen van haar dorp Wijer (Nieuwerkerken).

Gusta: "maar mijn geluk was overschaduwd door de gedachte dat ik vooral heel veel verloren had in deze oorlog".

Gusta, de laatste overlevende, overleed op 11 maart 2007.

Gedenkplaat voor Gusta aan het kapelleke van de weerstand

De gedenkplaat ter ere van Gusta Lambrechts en de leden van het Geheim Leger van Limburg.

De Artesische Put uit 1844 op het Sint-Jansbergdomein