Soedan - Val van Khartoum

"Generaal Gordons laatste verweer" (1885) van George William Joy als toonbeeld van de Britse visie op het gebeurde.

Generaal Charles Gordon was een kundig en daadkrachtig legeringenieur met mystiek-christelijke opvattingen. Zijn rol in het neerslaan van de Taipingopstand in China en zijn evangelisch missiewerk onder arme jongens in Londen, hadden hem populair gemaakt onder de Britse bevolking. In januari 1884 stuurde premier Gladstone hem naar Soedan. Bij aanomst in de Egyptische hoofdstad Caïro werd hij tot gouverneur-generaal benoemd. Hij had als taak om de vrouwen en kinderen uit Khartoum te evacueren omdat de stad werd bedreigd door de oprukkende islamitische strijdkrachten van de charismatische religieuze leider Mohammed Ahmad, de Mahdi (de langverwachte Verlosser der moslims).

Gordon slaagde erin tweeduizend burgers via de Nijl te evacueren voordat de stad door de mahdisten werd omsingeld en belegerd. Gordon nam de verdediging van de stad ter hand. Hij veranderde Khartoum in een vesting met in het centrum een uitkijktoren waarin hij zelf vaak de wacht hield.

"Ik vrees (...) dat door verraad alles nog voor de kerst ten einde zal zijn."
General Gordon, december 1884

De Britse regering werd door de publieke opinie tot ingrijpen gedwongen en stuurde een ontzettingsleger onder bevel van generaal Wolseley. Ondanks een geforceerde mars door de woestijn, kwam de hulpexpeditie te laat. Twee dagen eerder, na een beleg van 320 dagen, had een van Gordons Egyptische officieren de stad voor de mahdisten opengesteld. Gordon werd gedood en zijn hoofd werd in triomf door de stad rondgedragen. Een verbolgen koningin Victoria verweet Gladstone zijn laksheid in het sturen van hulptroepen. Gordon werd gezien als martelaar.

In een periode dat de Europese mogendheden elkaar de macht in Afrika betwistten, werd de dood van Gordon een keerpunt in het conflict tussen het westers imperialisme en de opkomende islam.